نخستين مرحله نام خواهند برد . اثر احساس درونى و فشار نيروى شعور باطن يا فطرت ، چندان است كه گاه افرادى كه يك عمر تحت تأثير عوامل مادّى و يا فلسفههاى مادّى بوده و به الحاد و زندقه گراييدهاند ، عاقبت آنها را به اعتراف و تذلّل در پيشگاه حضرت محبوب كشانيده است .
در اين زمينه به اعترافات چند تن از سرسختترين فلاسفهء مادى اخير كه به اصول ماترياليسم ، پابند و به زندقه و الحاد معروف بودند ، تحت عنوان فلاسفهء پشيمان يادآور مىشويم :
فيلسوف مشهور « رئينگ » آلمانى كه نخست از پيروان جدّى داروين و مخالف خدا بود ، بر اثر فشار مداوم همين احساس مقدّس درونى و عامل فطرت ، عاقبت به تأليف كتابى به نام « دنيا مخلوق است » دست زده و با يقين و خضوع تام ، اعتراف كرده است كه جهان را آفريدگار و خدايى است .
فيلسوف به نام ديگر « رومين » انگليسى كه نخست پديدهء خدا را مولود عوامل مادّى معرّفى و از معتقدان سرسخت به مبانى « ماترياليسم » بود ، عاقبت همان نيروى مرموز « شعور باطن » و فطرت ، او را واداشت تا بگويد :
تمام مبانى علمى و فلسفى من در باب پديدار شدن جهان از مادّهء لاشعور ، باطل و وجود جهان نيز بدون صانع متعال و حكيم مقتدر كه احساس درونم به تحقّق او گواه و حكمتهاى آفرينش او را تصديق مىكند ، محال است و آفريدگار جهان حق است .
فيلسوف و محقّق علوم طبيعى و فيزيك و شيمى « ميكائيل فارادى » انگليسى كه جهان را جز مَزْج تركيبهاى اتّفاقى از مواد ، چيزى ديگر نمىپنداشت و به مبدأ و مدبّر و پديد آورندهء حكيم يا خدايى معتقد نبود و تمامى عمرش صرف در تحقيقات فيزيكى و شيميايى شد ، در يكى از روزهاى سال 1876 كه در بستر بيمارى افتاده بود ، در پاسخ يكى از دوستانش كه از او پرسيد : فارادى ! به چه تحقيق و نظريّه مىانديشى ؟ چنين گفت :
خدا را شكر كه به هيچ نظريّهاى فكر نمىكنم ، من به پيشگاه خداوند پيشانى
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 79
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٧٩