نيروى عشق خود به حضرت دوست كمك خواسته و در فضاى بسيار عالىِ توسّل به جناب او و راز و نياز با حضرتش ، برق اميد در قلبشان تجلّى مىكند و در سايهء روشنايى آن برق مىيابند كه آن قدرت ما فوق قدرت ها ، مشكل را حلّ و گره را باز خواهد كرد . اين انديشه حرارت آنها را در اتّصال به حضرت حقّ بيشتر كرده و سبب شكستن موج آلام و اضطرابات شده و از شكنجه شدن اعصاب و روان و بدنشان در زير بار سنگين مشكلات و مصايب و حوادث سختى كه از عوارض چهارچوب مادّى است ، مصون مىمانند .
ولى آنان كه از اين صحنهء با عظمت معنوى دورند و رابطهاى با مبدأ هستى ندارند و در وادى نورانى و شفابخش دعا و مناجات نيستند و راهى به راز و نياز ندارند ، بلكه از اتّصال به حقّ و روى آوردن به پيشگاه او و دعا و مناجات تكبّر مىورزند ، عوامل نگرانى و آلام و اضطرابات و رنجها و مصايب درون و برون آنان را ضربه زده و تمام وجودشان را به سوى هلاكت و نيستى سوق مىدهد .
ويليام جيمز كه از زمرهء دانشمندان با انصاف و در حدّ خود متوجّه به بعضى از حقايق است ، در قطعهاى زيبا در نشان دادن نقش ايمان و خطر عدم آن چنين مىگويد :
ايمان يكى از قوايى است كه بشر به مدد آن زندگى مىكند و فقدان كامل آن در حكم سقوط انسان است . « 1 »
شرك و سقوط انسان
خداوند متعال در قرآن مجيد مىفرمايد :
وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأنَّما خَرَّ مِنَ السَّماءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أوْتَهْوِى بِهِ الرّيحُ
هامش
( 1 ) - « آرامش روانى و مذهب » با اندكى تلخيص و تغيير در عبارت .