زمين بهشت كوير و بىگياه است و نهالهاى آن ذكر سبحان ربى العظيم و بحمده است .
اعمال نيك و اعمال بد
شيخ بهايى ، جامع علوم ظاهر و باطن در « شرح اربعين حديث » از ارباب قلوب و مكاشفه نقل فرموده كه :
« حيّات و عقارب در برزخ عبارت از افعال ذميمه و اخلاق قبيحهء دنيويّه است و بهشت و رضوان و حور و قصور عبارت از اعمال صالحه و اعتقادات حقّه در اين نشأه است كه در آخرت به صورت نعمت و نقمت ظاهر مىشود ، چون حقيقت واحده به صور مختلفه به حسب اختلاف مواطن متغايره ، ظاهر مىگردد . » « 1 » آنچه در سطور قبل به نگارش رفت گوشهاى از معانى بلند جملات زيباى دعا است كه ازقلب عرشى حضرت سجّاد عليه السلام ظهور كرده :
« ثُمَّ سَلَكَ بِهِمْ طَرِيقَ إِرَادَتِهِ و بَعَثَهُمْ فِي سَبِيلِ مَحَبَّتِهِ ، لَا يَمْلِكُونَ تَأْخِيراً عَمَّا قَدَّمَهُمْ إِلَيْهِ و لَا يَسْتَطِيعُونَ تَقَدُّماً إِلَى مَا أَخَّرَهُمْ عَنْهُ »
البتّه اين حقيقت منافاتى با مسئلهء اختيار انسان ندارد ، اختيار در رابطه با فعل انسان است ، قدرتى نيست كه بتواند به وسيلهء آن تغييرى در واقعيّتها ايجاد كند ، وجود مقدّس او اراده فرموده بسيارى از موجودات ، بدون داشتن اختيار در مسير مربوط به خود حركت كنند و عدّهاى ديگر همراه با اختيار ؛ و هيچ كدام از اين دو نوع قدرت ، ايجاد تغيير در ارادهء ازلى و ابدى او ندارند .
در هر صورت تمام اجزاى هستى با عشق به او به سوى او در حركتند ، گروهى با
هامش
( 1 ) - شرح اربعين حديث ، شيخ بهايى : 624 - 625 در ذيل حديث 39 .