« شناسايى و معرفت حقِّ اوّل ، سه نحو متصوّر است :
1 . معرفت ذات
2 . معرفت صفات
3 . معرفت افعال
دركتاب الهى ؛ قرآن مجيد از علم به ذات و علم به صفات و اسما و علم به افعال الهيّه بحث و گفتگو مىشود و غايت خلقت انسانى و علّت غايى خلقتِ حقايق ملكوتى و موجودات واقع در مواطن غيب و سكّان ملأ اعلى ، معرفت حقّ و عرفان جمال و جلال وجود مطلق است ، همان معرفتى كه اصل الاصول علم اعلى به شمار مىرود . » « 1 » « نهج البلاغه » و « صحيفهء سجاديه » و دعاها و معارف الهيّه همه و همه توضيح و تفسيرى بر آيات كتاب خدا و به انضمام آثار عينى كه در دايرهء وجود است نشانى از ذات و توضيحى از اسما و تفسيرى از افعال آن وجود مقدّس و ذات اقدس است و اين همه براى برانگيختن عشق و معرفت در قلب انسان براى پيمودن راه او تا رسيدن به مقام وصال و منزل قرب و در افتادن در عرصهء فنا و باقى شدن به بقاى اوست .
امّا افسوس كه اكثر مردم از حقايق الهيّه بى خبرند و به جاى سفر به سوى دوست در ماتم شكم و شهوتند ، از اين وادى نور دورند و جملگى مست و مغرورند ، نمىدانند منشأ اين همه جنگ و نزاع و فساد وافساد ، جدايى از اصل عالم و ريشهء هستى يعنى حضرت اللَّه است .
به قول عطار نيشابورى :
چه مقصود است ار چه دويديم * كه از مقصود خود بويى نديديم
هامش
( 1 ) - رسائل فلسفى ملّاصدرا : 167 .