چنگال مىدهد كه از خويشتن دفاع نمايند ، حسّ شامّه و سامعه و باصرهء آنها را تقويت مىكند كه گاهِ حمله يا دفاع آنها را يارى نمايد .
حيات ، گاهى به معصومترين حشرات ، صورتى كريه و وحشتناك عطا مىكند تا ساير جانوران از آن بترسند و به اوتعرّضى نكنند .
مادّه جز بر طبق قوانين و نظامات خود عملى انجام نمىدهد ، ذرّات و اتمها تابع قوانين مربوط به قوّهء جاذبهء زمين و فعل و انفعالات شيميايى و تأثيرات هوا و الكتريسته هستند . مادّه از خود قوّهء ابتكار ندارد و فقط حيات است كه هر لحظه نقشهاى تازه و موجودات بديع به عرصهء ظهور مىآورد . بدون وجود حيات عرصهء پهناور زمين عبارت از بيابانى قَفْر « 1 » و لم يزرع و دريايى مرده و بى فايده مىشد ، مادّهء بدون حيات ، جامد و بى جنبش و حركت است و تنها خاصيّت آن اين است كه حيات را به صورت جانداران مختلف متجلّى مىسازد و سلسلهء وجود زندگان را الى الأبد ادامه مىدهد .
انسان هنوز نتوانسته است بفهمد كه حيات عبارت از چيست ؟ حيات نه وزن دارد و نه ابعاد و نه هيچ صورت هندسى ؛ حيات داراى قدرت و نيروى زياد است ؛ زيرا ريشههاى درختى كه در حال رشد و توسعه است صخرههاى سخت را مىتركاند ، درخت عظيمى را به وجود مىآورد و آن را قرنهاى متمادى بر خلاف اثرات جاذبهء زمين سر پا نگاه مىدارد .
هر روز هزارها خروار آب از زمين مىكشد و آن را به صورت برگ و ميوهء درختان در مىآورد . قديمىترين موجودات زنده در روى زمين ، درختى است كه پنج هزار سال از عمر آن گذشته و تازه اين عمر طولانى به منزلهء لحظهاى در حيات زمين مىباشد .
حيات با كوششى تزلزل ناپذير به كالبد مادّه جان مىبخشد و در عين انجام اين
هامش
( 1 ) - قَفْر : زمين متروك و بىآب و علف .