حال آن كه استعدادها و حواسّ محدود ما جز به درك مقدّماتىترين و سادهترين صور اين كمال و جمال قادر نيستند ، اين دانش و اين حس را بايد در ايمان واقعى جستجو كرد . » « 1 » در جملات پر مغز آينشتاين سه مسئلهء اساسى به چشم مىخورد :
1 - عالم و اين جهان هستى بر اساس عقل آفريده شده است .
2 - انسان با همهء توان قلبى و عقلى در برابر حضرت او و عظمت و مقامش مبهوت و حيرت زده است .
3 - كنه ذات وجود مقدّس او براى كسى قابل درك نيست .
گويى آينشتاين كه از طريق فيزيك و رياضى و قدرت تفكّر به اين سه مسئله رسيده به طور دقيق آثار اسلامى را مطالعه كرده بود ؛ زيرا ما اين سه واقعيّت را به وضوح در قرآن مجيد و روايات و دعاها مىبينيم :
قرآن در نزديك به هزار آيه عقل را دعوت به دقّت در جريان شگفتانگيز هستى مىكند ، تا به اين حقيقت برسد كه نظام آفرينش بر پايهء اراده و مشيّت و حكومت عقلِ مطلق و حكمت و علمِ بىنهايت است .
در ابتداى قطعهء دوّم زيارت امين اللَّه كه حاوى بهترين و پرمعناترين مضامين است آمده :
اللّهُمَ إنَّ قُلُوبَ الْمُخْبِتينَ إلَيْكَ وَالِهَةٌ . « 2 »
خدايا دلهاى آنان كه در برابر عظمت و جلال تو خاضعند نسبت به وجودت غرق شگفتى است !
در آثار اسلامى و روايات معتبره آمده :
هامش
( 1 ) - راه تكامل : 2 / 118 .
( 2 ) - مفاتيح الجنان : زيارت امين اللَّه .