فضايى راكه در برابر آنها وجود داشته پر كند و به اين ترتيب گاز بهم پيوستهء خاصّى را بسازد . « 1 » امير المؤمنين عليه السلام در پانزده قرن قبل در خطبهء اوّل « نهج البلاغه » مسئلهء حركت دخان و گاز را تا تبديل به هفت آسمان شدن ، برابر آخرين تحقيقات علمى و تجربى امروز چنين بيان مىكند :
سپس خداوند سبحان با انشاى جديدى جوهاى تيره و تار را كه چهرهاش بهم كشيده مىنمود به تدريج و اندك اندك از هم گشود و باز كرد تا چهرهاش باز شد . « 2 » ژرژگاموف در كتاب پر ارزش « يك ، دو ، سه ، بى نهايت » مىنويسد :
« وايتس زيكر توانست نشان بدهد كه : ذرّات غبار رقيقى كه در آغاز در تمام فضايى كه امروز در اشغال سيّارات است پراكنده بوده است ، در حدود مدّتى نزديك به يك صد ميليون سال با هم جمع شده و سيّارات معدودى را كه ما مىشناسيم به وجود آوردهاند » . « 3 » ژرژگاموف در آخرين فصل كتاب « پيدايش و مرگ خورشيد » مىگويد :
داستان تكامل جهان از فضايى آغاز مىشود كه به صورت يكنواخت از مادّهاى كه اندازهء گرما و چگالى آن باور نكردنى است پر شده و در اين مادّه عمل تبدّل هستههاى عناصر با يكديگر به همان آسانى صورت مىگيرد كه تخم مرغ در آب جوش مىپزد . در اين آشپزخانهء ما قبل تاريخى جهان ، اندازهء عناصر مختلف و نسبت آنها به يكديگر مقدّر گرديده و از همان جاست كه فراوانى آهن و اكسيژن و كميابى زر و سيم تعيين شده است .
هامش
( 1 ) - پيدايش و مرگ خورشيد : 188 .
( 2 ) - نهج البلاغه : خطبهء 1 .
( 3 ) - يك ، دو ، سه ، بى نهايت : 323 .