وَناداها بَعْدَ إذْ هِىَ دُخانٌ فَالْتَحَمَتْ عُرى أشْراجِها . « 1 »
پس از آن كه آسمانها به صورت دود بود و آن را براى شكل گرفتن ندا داد تا اجزائش زنجيروار به هم پيوست .
شارحان و مفسّران « نهج البلاغه » گفتهاند :
بدون ترديد مقصود از آب ، آن مايع محسوس كه مىبينيم نيست ، بلكه يك مادّهء مايعى است كه استعداد تحوّل به موادّ آسمانى و زمينى را داشته است .
عَنْ حَبَّةَ الْعُرَنىِّ قالَ : سَمِعْتُ عَلِيّاً عليه السلام ذَاتَ يَوْمٍ يَحْلِفُ : وَالَّذى خَلَقَ السَّماءَ مِنْ دُخانٍ و ماءٍ . « 2 »
حبّهء عُرَنى مىگويد : ؛ شنيدم روزى على عليه السلام بدينگونه قسم مىخورد : به خدايى كه آسمان را از گاز و آب آفريد !
عبداللَّه بن سلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله پرسيد :
آسمان دنيا از چه چيز آفريده شده ؟ فرمود : از موج مكفوف ، عرضه داشت :
موج مكفوف چيست ؟ فرمود : آبى است راكد و ايستاده بدون اضطراب كه در ابتدا دود و دخان بوده است . عرض كرد : راست گفتى اى محمّد . « 3 » در « تفسير قمّى » در ضمن خبر خلقت آسمان است كه : « دود به فرمان خداوند منجمد شد » . « 4 »
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه : خطبهء 90 .
( 2 ) - بحار الأنوار : 55 / 104 ، باب 8 ، حديث 35 ؛ كنز العمال : 6 / 169 ، حديث 15235 .
( 3 ) - اسلام و هيئت : 260 ؛ بحار الأنوار : 57 / 246 ، باب 37 ؛ قال : خُلِقَتْ من مُوجٍ مَكفوفٍ ، قالَ : و ما المَوْجُ المَكْفُوف قال : يا ابْنَسَلامٍ ماءٌ قائمٌ لا اضطرابَ لَهُ وكانتِ الأصلُ دُخاناً ، قال : صَدَقْتَ يا محمّد .
( 4 ) - تفسير القمى : 2 / 69 ، ذيل آيهء 30 سورهء انبياء .