را زندانى مىكردند تا فرار نكنند ، بدين ترتيب ، خدمت در نيروى دريايى در مصر ننگ به حساب مىآمد و آن را دشنامى براى خود مىدانستند و اگر به كسى مىگفتند اى ناوى ، به سختى خشمگين مىشد و حال آنكه در گذشته ناويان رامجاهدان در راه خدا و رزمندگان بر ضدّ دشمن مىشمردند و به دعاى آنها تبرك مىجستند . « 1 »
نيروى دريايى مصر و شام : ( دوران مماليك ) ( 648 - 922 ه : 1250 - 1517 م )
مسلمانان از آغاز جنبش صليبى ، برترى خود را در درياى مديترانه ازدست داده بودند و غرب مسيحى توانسته بود ، سواحل و جزاير و بازرگانى اين دريا را به كنترل خود درآورد به گونهاى كه اين دريا يك درياى اروپايى شده بود . ابن خلدون به اين گونه دگر گونى اعتراف مىكند و مى گويد :
هنگامى كه صلاح الدّين يوسف بن ايّوب پادشاه مصر و شام به باز پس گيرى شام از دست مسيحيان پرداخت . . . ناوگانهاى كافران به كمك اين بندرها از هر طرف به سوى مسلمانان سرازير بودند ، او نيروى دريايى خود را از نظر سرباز و آذوقه تقويت كرد ، ناوگانهاى اسكندريه به دليل قدرت دشمن درشرق اين دريا ، نتوانست در برابر آنها مقاومت كند ، زيرا ناوگانهاى آنها بيشمار بود و مسلمانان از مدّتها پيش ضعيف شده بودند و نمىتوانستند از هجوم آنها جلوگيرى كنند ، چيرگى فرنگيها بر غرب اين دريا نيز كمتر از شرق نبود ، آنان جزاير غربى درياى روم را در اختيار داشتند و قدرت آنان در مركز دريا نيز فراوان بود ، شوكت آنها افزايش يافت و شمار ناوهاى آنان رو به فزونى نهاد و قدرت مسلمانان گام به واپس مىنهاد تا آنكه دو نيرو برابر شدند ، پس از آن ، باز هم قدرت دريايى مسلمانان رو به ضعف گذارد ، زيرا دولتها ضعيف شدند و فوايد دريا از خاطره ها فراموش شد .
مسيحيان به عادت هميشگى خود به تمرين و كارآموزى و آگاهى از احوال دريا پرداختند و بر دريا و منابع چوب ، چيره شدند ولى مسلمانان به جز بخش اندكى از مردم ساحل ، از كار دريا بيگانه گشتند . « 2 »
هامش
( 1 ) - مقريزى ، الخطط ، ج 2 ، ص 174 .
( 2 ) - مقدمه ابن خلدون ، ص 37 - 40 .