نيروهاى مدافع بيزانس ، آتش دريايى خود راكه بعدها به آتش « 1 » « يونانى » معروف شد به عنوان وسيلهء دفاعى به كار گرفتند كه باعث به آتش كشيده شدن تعداد زيادى از كشتى هاى متعلّق به ناوگان مسلمانان و ايجاد ترس و نگرانى در وجود نيرو هاى محاصره كنندهء شهر شد . معاويه در آخرين روزها ، دريافت كه با وجود استفادهء مدافعين قسطنطنيه از اين سلاح ويرانگر ، ادامهء محاصره اين شهر غير ممكن به نظر مى رسد ، بويژه در اثر طولانى شدن محاصره ، نيروهاى او رو به فرسايش رفته و تعدادى از كشتى هاى آنان نيز نابود شده است ، ناگزير پيمان نامهء صلحى را در سال 679 به مدّت سى سال « 2 » با كنستانتين چهارم امپراطور روم شرقى امضاء كرد .
قسطنطنيه در دوّمين محاصره مسلمانان ( 98 - 99 ه / 717 - 718 م )
شكستى كه در آزادى قسطنطنيه معاويه با آن رو برو گشت ، اهتمام خلفاى بنى اميّه پس از او را در يورش مجدّد به آن سامان منصرف نساخت و آرزوهاى آزادى مجدّد اين شهر را از مخيّلهء آنها بيرون نبرد .
در حقيقت چنين انديشه اى همچنان خواستهء خلفاى مروانى پس از مروان بن
هامش
( 1 ) - محمد عبداللّه عنان ، مواقف حاسمة فى تاريخ الاسلام ، قاهره 1934 ، ص 102 . آتش يونانى از نفتآتش زا و كبريت و قير به نسبت نامشخصى تركيب شده بود ، اين تركيب شيميايى به گونه اى بود كه به مجرّد برخورد با آب شعله ورتر مى شد و جز با شن و ماسه خاموش نمى شد ، سازنده اين سلاح وحشتناك كه كشتى هاى مسلمانان را نابود و به شكست محاصرهء آنها از اطراف قسنطنطنيه انجاميد ، مهندسى به نام كالينيكوس بود كه اهل سوريه و در شام در خدمت اعراب بود و سپس به قسطنطنيه گريخت .( Diehl le monde orientat , p . 241 . )
( 2 ) - براى شرح بيشتر به منابع ذيل مراجعه كنيد :. 08 - 53 . PP , 6291 . A . g , negel al snad te eriot sih'i snad elponitnatsnaC ertnoC . srbarA srd smoitidep xessel , dranaC - 1. 142 . p , latneiro ednom el , lheiD 2. 7781 , drofxo , eripmE sitnazyB eht fo yrotsiH , yalniF 3. 1691 , drofxo , etats nitnazyB eht fo yrotsiH , yksrogortsO 4. 5391 , sellexurB , I . T , sebarA sel teecnazyB , veilisaV 5. 46 . P , eporuE dna muitnazyB , sinoyrv sorepS 6الباز العرينيى ، الدولة البيزنطيه ، قاهره 1965 ، ص 148 ، 152 .
محمد عبداللّه عنان ، مواقف حاسمة فى تاريخ الاسلام ، ص 32 - 36 .
العدوى ، قوات البحريه العربيه ، ص 57 - 66 .