درس پنجم : موالى و عوامل گرايش آنها به تشيع
1 . موالى در لغت و اصطلاح
موالى ، جمع « مولى » به معانى يار ، ياور ، دستگير ، آزاد شده ، عبد ، مملوك و غلام آزاد شده آمده است . و در اصطلاح به مسلمانانى « موالى » گفته مىشود كه ، كافر بودهاند و به دست مسلمانان اسلام آورده و ولاى آنها را پذيرفتهاند . « 1 » به پناهندگان مهاجرى كه براى تأمين امنيت پناهنده ( زينهار ) قبيلهاى مىشدند ، نيز موالى گفته مىشود . « 2 » و اين اصطلاح دلالت بر دونپايگى اجتماعى و نوكرى و گماشته بودن نيز دارد . « 3 »
2 . موالى ايرانى در عراق
در آستانهء نبرد قادسيه ، چهار هزار نفر ايرانى به سپاه عرب پيوستند . آنان به فرماندهى « زهرة بن حويه » براى شركت در جنگ آماده شدند . اين افراد كه « حمراء » يا « موالى » ناميده شدند ، براى پيوستن به سپاه عرب شرط كردند كه پس از جنگ هر كجا خواستند بتوانند بروند ، با هر قبيلهاى كه خواستند ، همپيمان شوند و سهمى از غنائم جنگى نيز برگيرند . با شرايط آنها موافقت شد و آنها در جنگ شركت كردند . اينها پس از پيوندشان با برخى از قبايل عرب ، اصطلاحاً « موالى » آن قبايل ناميده و مشهور به « حمراء » شدند . « 4 »
هامش
( 1 ) . لغتنامه دهخدا ، ذيل عنوان « مولى » و « موالى » .
( 2 ) . سيد مصطفى ، حسين دشتى ، معارف و معاريف ، ذيل عنوان « موالى » .
( 3 ) . تشيع در مسير تاريخ ، ص 102 .
( 4 ) . تاريخ تشيع در ايران ، رسول جعفريان ، ج 1 ، ص 111 .