آل بويه دانستهاند . « 1 » طى دوازده سال پس از آن ، حسن و احمد برادران على بن بويه به ترتيب بر رى و كرمان و عراق چيره شدند و دولت آل بويه به سه شاخه اصلىِ بزرگ و يك شعبهء كوچك در كرمان و عمّان تقسيم شد . فارس و خوزستان به برادر بزرگ ، على ، ايالت جبال و رى به حسن ، و عراق به برادر كوچك احمد ، سپرده شد . « 2 »
2 . حاكمان آل بويه
1 - 1 . عماد الدوله على بن بويه ( مؤسس حكومت آل بويه در فارس )
پس از چيرگى على بر فارس ، قدرت او بالا گرفت و با كشته شدن مرداويج به دست تركان شورشى و شكست دادن ياقوت ، خليفهء عباسى « الراضى باللّه » را در مقابل دريافت هشت ميليون درهم در سال ، راضى كرد تا خلعت و فرمان فارس را به او بدهد . فرمان و خلعت خليفه را ابوعيسى يحيى بن ابراهيم مالكى از سوى ابن مقله ، وزير الراضى بالله ، به فارس آورد . وى مأمور بود تا پس از دريافت مبلغ مورد نظر ، فرمان و خلعت را تحويل دهد ؛ ولى عماد الدوله او را فريفت و فرمان و خلعت را به زور از او گرفت و نمايندهء خليفه را آن قدر نگه داشت تا در سال بعد ، درگذشت . و آن مبلغ را نپرداخت . على بن بويه در سال 324 هجرى برادر كوچك خود احمد را به تصرف كرمان گسيل داشت و به قولى ، خود به آن ديار لشكر كشيد و آنجا را متصرف شد . سپس به فرمان او احمد به اهواز و بصره لشكركشى كرد و آنجا را تسخير كرد . حسن بن بويه نيز به اشارت برادرش به رى حمله و آنجا را تصرف كرد . على بن بويه برادر خود احمد را از اصطخر فراخواند و با سپاهى به همراه بريدى « 3 » روانه اهواز نمود كه به تصرف خليفه عباسى درآمده بود . او علاوه بر اهواز ( سال 326 ق ) ، توانست بغداد را به سال 334 هجرى به تصرف خود درآورد . « 4 »