گاه نيز پاسخگوى معضلات علمى و فقهىاى بود كه عالمان دربارى از حلّ آن ناتوان مىماندند و بدين وسيله بر چهره فقيهان دربارى و ديدگاههاى آنان ، مهر ابطال و بيگانگى از اسلام مىزد . جريان نذر متوكل ، كيفر مسيحى زناكار و مسأله كنيه قرار دادن براى كافر ، از آن جمله است . « 1 »
5 - تربيت افراد مستعد
شناسايى و جذب افراد مستعدّ و تربيت آنان و نيز مجهز ساختن ايشان به انواع علوم مورد نياز جامعه ، رسالت ديگر امام هادى عليه السلام بود . آن حضرت - بهرغم شرايط نامساعد - موفق شد افراد زيادى را در مكتب خود تربيت كند . براساس نوشته شيخ طوسى تعداد دست پروردگان و راويان آن حضرت بالغ بر 185 نفر مىشود . « 2 » در ميان اين گروه چهرههاى برجسته علمى و فقهى فراوانى به چشم مىخورد كه بعضى از آنان داراى نوشتههاى ارزشمندى در زمينههاى مختلف علوم اسلامى هستند . بعضى از ياران امام هادى عليه السلام عبارتند از : ايوب بن نوح ، حسن بن راشد ، حسن بن على ، عثمان بن سعيد و على بن جعفر هُمانىّ . « 3 »
شهادت امام هادى عليه السلام
امام هادى عليه السلام حدود هفت سال پساز مرگ متوكل در دوران زمامدارى منتصر ، مستعين و معتزّ زندگى كرد . در اين مدت هر چند از فشار دستگاه خلافت نسبت به آن حضرت كاسته شد و خليفگان پس از متوكل گرفتار مشكلات داخلى خود بودند ؛ ولى سياست اقامت اجبارى آن گرامى در سامرّا و محدوديّتهاى ناشى از آن همچنان دنبال شد .
معتزّ پس از دستيابى به قدرت براى در امان ماندن از سرنوشت شوم زمامداران
هامش
( 1 ) - ر . ك . مناقب ، ج 4 ، ص 402 ؛ وسائل الشيعه ، ج 18 ، ص 407 ؛ حياة الامام على الهادى عليه السلام ، ص 239 .
( 2 ) - رجال الطوسى ، صص 409 - 427 . البته همه آنان جزو نيكان و ممدوحان نيستند . عناصر منفى نيز در ميان آنانوجود دارد .
( 3 ) - براى آگاهى از شرح حال آنان رجوع كنيد به معجم رجال الحديث ، ، ج 4 ، ص 324 ؛ ج 5 ، ص 25 ؛ الغيبة ، شيخ طوسى ، صص 212 - 215 ؛ رجال كشى ، ج 2 ، ص 863 ، رديف 1122 ؛ رجال الطوسى ، صص 412 و 420 .