تاريخ زندگى ائمه (ع) (فارسى) — صفحة 268

طاغوت زمان ربوده و مدينه را به پايگاه مبارزه عليه دستگاه خلافت عباسى و كانون خطرى براى موجوديت آن تبديل كرده بود . امام هادى عليه السلام با استفاده از ضعف و آشفتگى اوضاع سياسى ، به تبيين و گسترش مبانى اعتقادى و فرهنگى اسلام ، رهبرى و هدايت امّت مسلمان همّت گمارد و شيعيان را - كه در آن زمان تعدادشان رو به فزونى بود - از سرچشمه زلال دانش امامت و فرهنگ ناب ، سيراب كرد . امام هادى عليه السلام در مدينه موقعيّت ممتازى داشت و در واقع دولتى در مقابل دولت عباسى تشكيل داده بود . دانش پژوهان و حق‌جويان از هر سو به محضرش روى مىآوردند . شيعيان نيز از نقاط مختلف بويژه ايران ، عراق و مصر به‌صورت حضورى يا از طريق نوشتن نامه ، مسائلشان را مطرح كرده از آن گرامى رهنمود مىگرفتند . وكلاى امام نيز در ميان مردم پراكنده بودند و از نزديك با آنان ارتباط داشتند . البته برنامه‌ريزىها و تصميم‌گيرىهاى مهم و كارهاى اساسى بويژه در زمينه مسائل تشكيلاتى ، پنهانى و دور از چشم دولتمردان و عوامل اطلاعاتى انجام مىگرفت و اصل « تقيّه » در مسائل حياتى ، همواره مورد توجه امام و پيروان خاص وى بود و همين مسأله موجب شده كه خدمات و فعّاليّت‌هاى فرهنگى ، سياسى و اجتماعى امام هادى عليه السلام در مدينه در متون تاريخى به‌طور تفصيل منعكس نشود . ولى از شواهد و قراين تاريخى و گفتگوهاى آن حضرت با افراد از قبيل : ارتباط مداوم دانش‌پژوهان با آن حضرت ، گزارش والى مدينه از فعّاليّت‌هاى امام به متوكل ، اقدام سريع نسبت به احضار آن گرامى به سامرّا ، اظهارات « يزداد » پزشك دربارى - مبنى براينكه متوكل از آن بيم داشت كه اگر امام در مدينه بماند ، مردم بويژه چهره‌هاى سرشناس به وى گرايش پيدا كرده ، در نتيجه حكومت از دست عباسيان بيرون رود « 1 » - آگاه ساختن افراد از بعضى جريانات سياسى ، « 2 » ديدار امام با بعضى از چهره‌هاى برجسته نظامى حكومت « 3 » و . . . ، مىتوان به ابعاد و گستره فعاليّت‌هاى آن حضرت پى برد . فعاليّت‌هاى آشكار و پنهان ياد شده ، مزدوران عباسى در مدينه را به وحشت انداخت