سال دويست هجرى رهسپار مرو شد . « 1 » منازلى كه حضرت در سفر خود به خراسان پيموده و نيز حوادثى كه در هر يك از منازل رخ داده در تاريخ به اختلاف ذكر شده است . خط سير امام عليه السلام ظاهراً بدين ترتيب بوده است : مدينه ، مكه ، قادسيّه ، بصره ، اهواز ، رامهرمز ، اصطخر ، يزد ، طبس ، نيشابور ، ده سرخ ، سناباد ، سرخس و مرو . امام عليه السلام در طول سفر موفق شد با قشرهاى مختلف مردم بويژه شيعيان تماس بگيرد و با سخنان و بيان حديث و نيز ارائه كرامات به تحكيم و تثبيت مبانى اعتقادى امّت بخصوص در مسأله امامت همّت گمارد و حقايق را براى مردم آشكار سازد .

پس از گذشت چند روز از ورود امام رضا عليه السلام به مرو ، گفتگوهاى مأمون با آن حضرت آغاز گشت و متجاوز از دو ماه به طول انجاميد . در اين مدت امام عليه السلام از پذيرش خواست مأمون سرباز مىزد . مأمون ، نخست خلافت را به حضرت پيشنهاد كرد . امام عليه السلام نپذيرفت . مأمون پيشنهاد اصلى يعنى وليعهدى را مطرح كرد و امام عليه السلام را در صورت استنكاف ، تهديد به قتل نمود ، حضرت وقتى ديد مأمون در اين خواسته - بر خلاف خواسته پيشين - جدّى است و در صورت خوددارى وى ، تهديدش را عملى خواهد ساخت باكراهت پذيرفت و فرمود : خداوند از اين كه به دست خويش ، خودم را به هلاكت بيندازم بازداشته است . اينك كه قضيه چنين است ، هر كارى مىخواهى بكن . « 2 » از اين بيان امام عليه السلام استفاده مىشود كه اگر آن حضرت پيشنهاد ولايتعهدى مأمون را رد مىكرد جان خود و دوستان و شيعيانش را در معرض نابودى قرار مىداد ؛ بدون آن كه مرگ آنان اثر مفيد و مثبتى داشته باشد . زيرا مأمون در هيچ شرايطى حاضر نبود از اين