جرجى زيدان و برخى ديگر معتقدند مبتكر و طراح اصلى اين نقشه ، فضل بن سهل وزير مأمون بود نه خود مأمون . حال ، فضل با چه انگيزه‌اى مأمون را وادار به چنين اقدامى كرد ، جرجى زيدان معتقد است او شيعه بوده و روى اعتقاد و ارادتى كه به امام رضا داشته چنين اقدامى كرده است . « 2 » بيهقى انگيزه فضل را سياسى مىداند و مىنويسد : فضل براى آن كه آثار رفتار ستمگرانه هارون نسبت به علويان را از دامن حكومت عباسى بزدايد مأمون را وادار به چنين كارى كرد . « 3 » مطالعه تاريخ و بررسى ديدگاه‌ها و عملكرد فضل بن سهل بيانگر اين است كه وى نه‌تنها تمايلات شيعى نداشته بلكه دشمن سرسخت امام عليه السلام بوده و همواره در خط مخالف آن حضرت قرار داشته است . « 4 » علاوه بر اينكه خود مأمون در سخنى با صراحت اين نظريّه را رد كرده است . « 5 » البته از مأمون زيرك و دورانديش بعيد به نظر نمىرسد كه قضيّه تشيع فضل نيز ساخته و پرداخته او باشد كه براى بدنام كردن او و تبرئه خود نزد عباسيان - بويژه پس از قتل فضل - مطرح كرده باشد .