تاريخ زندگى ائمه (ع) (فارسى) — صفحة 222

نظرى پديد آمد . موضوع امامت در كنار بحث توحيد و عدل از مباحث جنجال‌برانگيز محافل علمى آن عصر بود . محدوديّت‌هايى كه عباسيان براى شيعيان و نيز پيشوايان آنان ايجاد كرده بودند ، دسترسى ايشان را به امامان عليهم السلام براى فراگيرى اعتقادات صحيح ، با مشكلاتى مواجه كرده بود . علاوه بر اين ، اختلافات و كشمكش‌هاى جديد بر سر مسألهء امامت ، از سوى برخى شيعيان و ياران موسى بن جعفر عليه السلام برآشفتگى اوضاع فرهنگى جامعه اسلامى مىافزود . پس از شهادت امام كاظم عليه السلام ميان شيعيان در مسألهء امامت دو نظر پيدا شد : بيشتر شيعيان به امام رضا عليه السلام روى آورده و به امامتش گردن نهادند ؛ ولى تعداد اندكى در امامت موسى بن جعفر عليه السلام توقف كرده ، آن حضرت را در سلسله امامت ، آخرين فرد پنداشتند . اين افراد « واقفيّه » و « ممطوره » « 1 » نام گرفتند . « 2 » مورخان ، عامل اصلى پيدايش واقفيّه را مال دوستى و دنياپرستى سران اين فرقه انحرافى دانسته و نوشته‌اند : امام كاظم عليه السلام تعدادى از ياران خود را مأمور جمع‌آورى اموال و وجوه شرعى كرده بود . با طولانى شدن مدت زندانى آن حضرت اموال زيادى نزد اينان گرد آمد . هنگامى كه آن بزرگوار به شهادت رسيد امام رضا عليه السلام از آنان خواست اموالى را كه نزد خود دارند به وى تحويل دهند . بعضى از وكلا براى تصاحب اموال گرد آمده ، عليه السلام دين خود را به دنيا فروختند و در پاسخ به خواستهء امام زمانشان ، منكر رحلت امام كاظم شدند . چهره‌هاى برجستهء جريان انحرافى واقفيّه عبارتند از : زياد بن مروان قندى ، على بن ابى حمزه بطائنى ، عثمان بن عيسى رواسى و احمد بن ابى بِشْر سرّاج . افكار انحرافى بنيان‌گذاران مكتب وقف كه برخى از آنان از چهره‌هاى سرشناس و نزديك به امامان عليهم السلام بودند ، پيامدهاى ناگوارى در جامعه شيعى بر جاى گذاشت كه