نفر مىشد تحت تعليم و تربيت مكتب اهل بيت عليهم السلام قرار دهد . اين جمع مستعدّ و تشنه كه به بهاى سنگينى فراهم آمده بود نمىبايد پس از شهادت پيشوايشان پراكنده و طعمهء گرگان درنده شوند . امام كاظم عليه السلام بهعنوان حجّت خدا و جانشين پدر وظيفه خود مىديد بر كرسى تدريس و تربيت پيشواى ششم بنشيند و قافلهسالار نهضت فرهنگى پدر گردد .
3 - در آن شرايط ، خطر نفوذ فرهنگهاى بيگانه در قلمرو فرهنگ اسلام ناب ، خطرى جدّى و ويرانگرِ اصول و مبانى اعتقادى امّت مسلمان بود . امام كاظم عليه السلام براى جلوگيرى از نفوذ افكار الحادى در حوزه فرهنگى اسلام و پاسخگويى به نيازهاى فكرى و اعتقادى پيروان خود ، محور فعّاليتهاى خويش را بر روى كارهاى فرهنگى متمركز كرد . گروه زيادى از حقجويان ، دانشمندان و راويان حديث پس از شهادت امام صادق عليه السلام به فرزندش امام كاظم عليه السلام روى آورده و در طول مدتى كه آن گرامى در مدينه بود از محضرش استفاده مىكردند .
پيشواى هفتم با توانمندى و احاطهء گسترده به اصول و مبانى مكتب و آگاهى از نيازمندىهاى جامعه ، مجموعه ارزشمندى از احكام و معارف اسلامى در زمينههاى مختلف اصول اعتقادى ، فقه - درابواب گوناگون - تفسير ، حديث ، اخلاق ، تاريخ انبياء و . . .
را از خود به يادگار گذاشته كه در مجموعههاى تاريخى ، حديثى و تفسيرى گرد آمده است . « 1 »
گستره فعاليّتهاى فرهنگى
تلاشهاى فرهنگى موسى بن جعفر عليه السلام به تبيين اصول و فروع مكتب محدود نمىشد ، بلكه ابعاد ديگرى نيز داشت كه مهمترين آنها عبارتند از : الف - تربيت گروه زيادى از افراد مستعد : در منابع رجالى شمار پرورشيافتگان مكتب امام و راويان آن حضرت ، 160 ، 270 و 321 نفر ذكر شده است « 2 » كه به احتمال
هامش
( 1 ) - حجةالاسلام شيخ عزيزاللّه عُطاردى از محققان معاصر ، روايات رسيده از امام كاظم عليه السلام در موضوعات مختلف اسلامى را در مجموعه سه جلدى تحت عنوان « مسند الامام الكاظم عليه السلام » فراهم آورده كه در خور ستايش است . تأمل در اين مجموعه و موضوعات گوناگون آن خواننده را به عمق و عظمت كار فرهنگى موسى بن جعفر عليه السلام و نقش ارزندهاى كه آن حضرت در حراست از نهضت فرهنگى امام صادق عليه السلام و گسترش و شكوفايى آن ايفا كرده است واقف مىسازد .
( 2 ) - ر . ك : رجال شيخ طوسى ، ص 342 - 346 ؛ حياةالامام موسى بن جعفر عليه السلام ، ج 2 ، ص 224 - 374 .