تاريخ زندگى ائمه (ع) (فارسى) — صفحة 189

آن هزاران نفر نيروى حق‌طلب و دانشجو را در رشته‌هاى مختلف علمى تربيت كند . مورخان و محدثان تعداد پرورش يافتگان مكتب جعفرى و راويان احاديث امام صادق عليه السلام را بالغ بر چهار هزار نفر ذكر كرده‌اند « 1 » كه از نقاط مختلف مثل خراسان ، بغداد ، مصر ، دمشق ، حمص ، حضرموت ، كوفه و . . . روى به مدينه آورده در محضر پيشواى ششم علم مىآموختند . تشكيل حوزه گسترده علمى و تربيت جمع زيادى از دانشمندان ، محدثان ، فقيهان و صاحب‌نظران در رشته‌هاى مختلف علمى با آن همه محدوديتها و فشارهاى سياسى كه از سوى دستگاه خلافت نسبت به پيشواى ششم اعمال مىشد ، از بزرگترين خدمات فرهنگى و تربيتى آن حضرت در آن شرايط بشمار مىرود . البته ميزان كسب فيض افراد از نور دانش امامت و تغذيه از سفره گسترده ولايت متفاوت بود و هر فرد و گروهى به مقدار ظرفيّت ، لياقت و آمادگى خود از آن بهره مىگرفت . بسيارى از شاگردان در زمينهء مسائل تربيتى و خودسازى و پيمودن مراحل رشد و كمالات نفسانى و نيز فراگيرى علوم مختلف از محضر امام عليه السلام و انتقال به ديگران ؛ همچنين مبارزه با خطوط انحرافى و جريانهاى فكرى و سياسى و پاسدارى از حريم امامت به مدارج عالى رسيدند . برخى از آنان در زمينهء علمى به چنان توانمندى دست يافتند كه امام عليه السلام بخشى از فعّاليتهاى علمى و مناظرات و مبارزات فرهنگى خود با سران گروه‌هاى مخالف را به ايشان واگذار مىكرد « 2 » و با اعتماد و اطمينان خاطر از آنان مىخواست بر كرسى فتوا تكيه زده به مسائل و مراجعات دينى مردم پاسخ گويند . « 3 » در بعد اعتقادى ، معنوى و تربيتى نيز به حدّى از رشد و كمال رسيده بودند كه امام عليه السلام آنان را امين بر حلال و حرام خدا و وجودشان را مايهء آبرو و زينت دين و بر پا دارنده عدل و داد و راستى و درستى مىدانست . « 4 » اين افراد با بحثها و مناظره‌هاى علمى و اعتقادى با گروههاى مختلف و نيز نوشته‌هاى