تاريخ زندگى ائمه (ع) (فارسى) — صفحة 144

نمىدانيم با مردم چگونه رفتار كنيم ؟ اگر با آنان بدانچه از رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيده‌ايم سخن بگوييم ( از سر تمسخر ) مىخندند و از سوى ديگر سكوت نيز نمىتوانيم بكنيم . « 1 » پيشواى چهارم با درك عميق از اين واقعيّت تلخ در نخستين اقدام خود به بيان معارف و دستورات اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و ترويج آن در ميان مردم پرداخت . از اين رو مىبينيم بيشتر سخنان امام عليه السلام بيان معارف اسلام و مسائل اخلاقى بويژه ترغيب مسلمانان به زهد و بى رغبتى نسبت به دنيا است . بر اثر تلاش‌هاى امام عليه السلام افراد زبده‌اى تربيت شدند و وجودشان منشأ آثار و بركات فراوانى شد . اسامى 170 نفر از پرورش يافتگان مكتب آن حضرت در كتاب‌هاى رجالى آمده است . « 2 » و بدين ترتيب هر چه از حيات پربركت آن گرامى مىگذشت ، وضع بهتر مىشد و رقم شيعيان و دوستان اهل بيت عليهم السلام رو به فزونى مىنهاد . امام صادق عليه السلام در حديثى كه پيش از اين يادآور شديم به اين تحول اشاره كرده و فرموده است : « ثُمَّ انَّ النّاسَ لَحِقُوا وَ كَثُرُوا » . نكته‌اى كه يادآورى آن در اينجا لازم است بهره‌بردارى امام عليه السلام از روش و تاكتيك جديدى است كه در زندگى سياسى و مبارزاتى امامان پيشين به اين عنوان مطرح نبود و آن بهره‌گيرى از سلاح دعا است . دعاهايى كه از امام چهارم وارد شده و هم اكنون در دسترس است از مجموع دعاهايى كه از پيامبر صلى الله عليه و آله و بقيّه امامان رسيده بيشتر است . بيشتر دعاهاى آن حضرت در مجموعه‌اى به نام « صحيفهء سجاديّه » كه زبور آل محمد صلى الله عليه و آله « 3 » و انجيل اهل بيت عليهم السلام « 4 » نام گرفته گرد آمده است . اتخاذ اين روش از سوى امام عليه السلام در آن شرايط دو جنبه داشت : نخست جنبه سياسى كه در آن جوّ اختناق ، اولًا حكومت به ماهيّت سياسى ، عقيدتى و اخلاقى آن پى نمىبرد و گمان مىكرد امام عليه السلام به‌خاطر گرفتارىهاى فراوانى كه برايش پيش آمده از