درس شانزدهم : تبعيد به سامرّا
سال تبعيد
در منابع تاريخى نسبت به سال تبعيد امام هادى عليه السلام به « سامرّا » اختلاف وجود دارد . از پارهاى از آنها استفاده مىشود كه زمان تبعيد ، سال 243 بوده است . « ابن صبّاغ » بر اين نظريه تصريح دارد . « 1 » آنچه مىتوان به عنوان مؤيّد اين نظريّه ذكر كرد تاريخى است كه در بعضى از منابع در ذيل نامهء متوكّل به امام عليه السلام ثبت شده است . « 2 » به احتمال قوى مستند « ابن صبّاغ » هم همين نامه است . بنابر اين قول ، مدت اقامت امام عليه السلام در سامرّا تا زمان شهادتش حدود يازده سال خواهد بود ؛ آنگونه كه در همان منابع بدان اشاره شده است . « 3 » ولى منابع بيشترى « 4 » ، مدت اقامت امام عليه السلام در سامرّا را بيست يا بيست و اندى سال نوشتهاند ، و با توجّه به اين كه زمان شهادت آن حضرت به اتفاق مورّخان ، سال 254 هجرى بوده است ، سال تبعيد 234 خواهد بود . آنچه مىتوان در تقويت اين نقل آورد دو مطلب است : 1 . شيخ كلينى ، نامهء متوكّل به امام هادى عليه السلام را بدون ذكر تاريخ آورده است و تنها در سلسلهء سند نامه به تاريخ 243 به عنوان زمانى كه راوى ، نسخهاى از نامهء ياد شده را از « يحيى بن هرثمه » گرفته است ، اشاره كرده مىنويسد :