رسيدند . سرانجام در سال 252 مستعين از خلافت كناره گرفت و حكومت را به معتزّ واگذار كرد . « 1 »
معتزّ
معتزّ آخرين خليفهء معاصر امام هادى عليه السلام است كه ضمن درسهاى آينده به تناسب به ويژگيهاى او و نيز اقدامات و موضعگيريهايى كه نسبت به آن حضرت يا ديگر علويان داشته است اشاره خواهيم كرد .
خلاصه
امام هادى عليه السلام در دوران امامت خود با شش نفر از حاكمان عبّاسى به نامهاى : معتصم ، واثق ، متوكّل ، منتصر ، مستعين و معتزّ ، معاصر بود .
شناخت خلفاى معاصر امام عليه السلام از آن جهت ضرورت دارد كه آنان در مسند خلافت اسلامى تكيه زده بودند و به اين لحاظ برخوردها و موضعگيريهايى عليه خليفهء واقعى رسول خدا صلى الله عليه و آله داشتند ؛ همان گونه كه آن حضرت نيز به لحاظ مسؤوليّتى كه در قبال اسلام و امّت اسلامى داشت با آنان - به اقتضاى شرايط - ستيز مىكرد . ارائهء تصوير و تحليل درست از زندگى امام هادى عليه السلام منوط به شناخت اجمالى از زندگى خلفاى معاصر آن حضرت است .
همهء خلفاى معاصر حضرت هادى عليه السلام خشن و درنده خو بودند . علاوه بر آن تركان خشن و ماجراجو و نيز عناصر جنايتكار و ستمگرى همچون : « ابن زيّات » ، « رخّجى » و « ابن خصيب » را بر مردم مسلّط كردند و آنان به ميل و خواست سلطه گرانهء خود با آنان رفتار مىنمودند .
عيّاشى ، شهوترانى ، ميگسارى ، جذب خوانندگان و رقّاصان زن و مرد به دستگاه
هامش
( 1 ) - همان ، ص 139 - 167 .