داناترين مردم به هر زبان و لغتى بود . روزى به آن حضرت گفتم : اى فرزند رسول خدا ! من از معرفت و آگاهى تو نسبت به اين لغات ، با همهء اختلافشان در شگفتم ؟ حضرت فرمود : اى اباصلت ! من حجّت خدا بر مردمانم . خدا حجتى بر مردم قرار نمىدهد كه زبانهاى آنان را نداند ؛ آيا اين سخن اميرمؤمنان ( ع ) به گوش تو نرسيده كه : به ما « فصل الخطاب » عطا شده است . آيا « فصل الخطاب » جز شناخت لغات و زبانهاست ؟ « 1 » مردى به امام رضا ( ع ) گفت : محمد بن فضل به ما خبر داده است كه تو همهء آنچه را خدا فروفرستاده مىشناسى و به هر زبان و لغتى دانا هستى . فرمود : محمد بن فضل راست گفته است . مرد گفت : من پيش از هر چيز تو را آزمايش مىكنم . اينك اين شخص ، رومى است ، اين ديگرى هندى و اين فارسى و آن ديگرى ترك زبان . مرد مىگويد : حضرت رضا ( ع ) با همهء آنان به زبان خودشان سخن گفت . « 2 » از روايات استفاده مىشود كه غلامان و خدمتكاران امام رضا ( ع ) را مليّتهاى مختلف تشكيل مىداد و حضرت با همه آنها با زبان خود آنان سخن مىگفت .
2 - علم به « منطق الطّير »
علم امام رضا ( ع ) به زبانهاى گوناگونِ انسانها محدود نمىشد بلكه آن حضرت همچون حضرت سليمان به زبان حيوانات نيز علم داشت ؛ زيرا مقام آن گرامى نزد خدا بالاتر و برتر از مقام انبياى پيشين از جمله داوود و سليمان پيامبر است كه دانش « منطق الطير » به آنان داده شده بود . « 3 » به دو نمونهء ذيل توجه فرماييد . سليمان ( از فرزندان جعفر بن ابى طالب ) مىگويد : در محوّطهاى نزد حضرت رضا ( ع ) بودم كه گنجشكى آمد و پيش آن حضرت خود را به زمين افكند و شروع به