چنين به رنج بيفتيد . اينك شما بازگرديد ؛ همان كس كه هميشه با مردم نماز مىگزارد ، نماز را به جاى خواهد آورد . امام رضا ( ع ) كفش خود را پوشيد و بر مركب خويش سوار شد و بازگشت . درپى بازگشت آن حضرت ، مردم دچار پراكندگى شدند و نمازشان سامان نگرفت . « 1 » اين حادثه از يك سو بيانگر ميزان محبوبيت و نفوذ امام ( ع ) در ميان اقشار مختلف مردم حتّى سپاهيان و درباريان مأمون است و از سوى ديگر نشان دهندهء ترس و وحشت مأمون از اين موقعيّت روز افزون امام ( ع ) . مأمون از اين بيم داشت كه امام ( ع ) در ادامهء برنامهء خود در نيشابور و در پى اين تحول روحى و شور و احساساتى كه در مردم به وجود آورده و دلهاى آنان را آماده كرده است ، با مطرح كردن مسألهء امامت و شايستگى خويش براى اين منصب در خطبههاى نماز ، پايتخت عباسيان را به سنگرى عليه آنان تبديل كرده كار دستگاه خلافت را يكسره نمايد .
تاريخ زندگانى امام رضا (ع) (فارسى) — صفحة 198
مساهمون: على رفيعى
ص١٩٨
اصل طرح مسأله ولايتعهدى هر چند از سوى مأمون بود و امام رضا ( ع ) چارهاى جز پذيرش آن نداشت ، ليكن آن حضرت موفق شد با استفاده از تريبون قدرتمند و فراگير خلافت و امكانات ويژهاى كه خليفهء عباسى براى وى فراهم آورده بود ، حصار « تقيّه » را در هم شكند و داعيهء امامت پيشوايان معصوم عليهم السّلام را در سطح گستردهاى - حتّى در ميان ملل غير مسلمان - مطرح سازد و حقايق بسيارى را كه در طول 150 سال جز در خفا و با تقيّه و به خصّيصين و ياران نزديك گفته نشده بود ، با فرياد بلند به گوش همگان برساند . امام رضا ( ع ) در بيانى به اين حقيقت و دستاورد مهمّ اشاره كرده با زبان حمد و ستايش الهى مىفرمايد :
حمد و ستايش خدايى راست كه حفظ كرد و پاس داشت از ما آنچه را كه مردم ( امويان و عباسيان ) تباه ساختند و بلند كرد و رفعت بخشيد آنچه را كه آنان پست شمردند ؛ چندان كه
هامش
( 1 ) - ر . ك : عيون اخبارالرّضا ( ع ) ، ج 2 ، ص 161 - 162 ؛ ارشاد ، ص 312 - 313 و مناقب ، ابن شهرآشوب ، ج 4 ، ص 371 - 372 .