خلاصه
پس از گذشت چند روز از ورود امام رضا ( ع ) به مرو ، گفتگوهاى مأمون با آن حضرت آغاز گشت و متجاوز از دو ماه به طول انجاميد ؛ ولى امام رضا ( ع ) از پذيرش پيشنهاد مأمون سر باز مىزد .
مأمون ، نخست ، خلافت را به امام ( ع ) پيشنهاد كرد . امام نپذيرفت . ولى وقتى با تهديد خليفه مواجه شد ناچار پذيرفت . در اينجا دو سؤال مطرح است :
نخست اين كه آيا مأمون در پيشنهاد خلافت به امام ( ع ) جدّى بود ؟ و ديگر آن كه چرا امام رضا ( ع ) پيشنهاد خلافت را نپذيرفت .
پاسخ پرسش نخست منفى است . مأمونى كه براى دستيابى به خلافت ، برادر و بسيارى از حاميان ، فرماندهان و وزير خود را كشت و جنايات زيادى مرتكب شد چگونه ممكن است به سادگى دل از حكومت بشويد و آن را به فردى خارج از خاندان عباسى واگذار كند ؟
در مورد پرسش دوم ، خوددارى امام رضا ( ع ) از پذيرش خلافت ممكن است روى چند جهت باشد .
1 - فراهم نبودن شرايط به دست گيرى زمام خلافت و تشكيل حكومت عدل علوى توسط آن حضرت .
2 - امام ( ع ) مىدانست كه مأمون در ادعاى خود صادق نيست و پذيرش خلافت از سوى او ، درگيريهاى زيادى را ميان او و مأمون در پى خواهد داشت كه در نهايت به شكست حضرت و جبهه حق منجر مىشد .
پرسش
1 - مذاكرات ميان امامرضا ( ع ) و مأمون برسر چه مسألهاى بود و چه مدت به طول انجاميد ؟
2 - نخستين پيشنهاد مأمون به حضرت رضا ( ع ) چه بود و امام ( ع ) در برابر آن چه واكنشى نشان داد ؟
3 - آيا مأمون در پيشنهاد خلافت به امام رضا ( ع ) جدّى بود ؟ به چه دليل ؟
4 - چرا حضرت رضا ( ع ) خلافت پيشنهادى مأمون را نپذيرفت ؟
5 - آيا خوددارى امام ( ع ) از پذيرش پيشنهاد مأمون به معناى شايسته دانستن وى براى خلافت نيست ؟
تاريخ زندگانى امام رضا (ع) (فارسى) — صفحة 175
مساهمون: على رفيعى
ص١٧٥