آنها را از جرگه مسلمانان طرد مىكرد . « 1 »
گسترش حوزهء فعّاليّت
امام رضا ( ع ) فعّاليّتهاى فرهنگى خود را به مدينه محدود نكرد ، بلكه دامنهء آن را به ساير نقاط از جمله « بصره » و « كوفه » نيز - كه به سبب وجود برخى از شيعيان مخلص در آن جا زمينهء كار فرهنگى فراهم بود - گسترش داد . امام ( ع ) با استفاده از فرصت ، سفرى به دو شهر ياد شده داشت « 2 » و از نزديك با شيعيان و ديگر طبقات مردم اين دو مركز مهمّ تماس گرفت . حضرت براى بهرهبردارى بيشتر از اين موقعيّت ، پيش از ورود به شهر مورد نظر ، نمايندهاى به آن جا مىفرستاد تا مردم را از سفر آن حضرت مطّلع كند .
1 - در بصره
حضرت رضا ( ع ) سفر خورد را از بصره آغاز كرد . محمد بن فضل هاشمى مىگويد :
وارد مدينه شدم و به حضور على بن موسى رسيدم و پس از آن كه به عنوان امامت بر آن حضرت سلام كردم و امانتهايى را كه پدرش به من سپرده بود به او دادم ، عرض كردم : من عازم بصره هستم . بدون شك مردم آن شهر - با توجه به اختلافاتى كه پس از رحلت موسى بن جعفر ( ع ) بر سر مأله امامت پيدا كردهاند - درباره دلائل امامت ( شما ) از من خواهند پرسيد . از اين رو ، راهنماييهاى لازم را بفرماييد .
امام ( ع ) فرمود : اين اختلافات ، بر من پوشيده نيست . تو ، به دوستان و غيردوستان ما خبر ده كه من به سوى آنان خواهم آمد . سپس ودايع پيامبر ( ص ) و پدرانش را كه نزد او بود به من نشان داد و من آنها را ديدم .
گفتم : چه زمان به بصره خواهيد آمد ؟ فرمود : سه روز پس از ورود تو به بصره . هنگامى
هامش
( 1 ) - براى آگاهى از برخوردها و موضعگيريهاى امام ( ع ) در برابر اين گروهها رجوع كنيد به : الفصول المهمّه ، ص 254 ؛ نورالابصار ، ص 315 ؛ عيون اخبار الرضا ( ع ) ، ج 2 ، ص 217 ، 219 ، 224 و 237 و اثبات الهداة ، ج 3 ، ص 303 .
( 2 ) - تاريخ مسافرت امام ( ع ) به بصره و كوفه هر چند بطور دقيق مشخص نيست ؛ ولى از متن روايت برمىآيد كه ميان رحلت امام كاظم و سفر امام رضا عليهماالسّلام به بصره و كوفه فاصله چندانى وجود نداشته است و به گمان قوى اين سفر در دوران زمامدارى هارون صورت گرفته است .