نيز روبه قبله و پشت به آن ننشيند ، آنگاه جامه برگيرد و هر كجا خواهد قضاى حاجت كند . » ابوحنيفه با شنيدن اين پاسخ انديشمندانه از فرزند خردسال امام عليه السلام از موضع قبلى خود بازگشت و اين بار ملتمسانه و عاجزانه و با تعبير « فدايت شوم » سؤال ديگرى در زمينهء يكى از مشكلترين مسائل اعتقادى و جنجالىترين موضوع مورد بحث بين معتزله و اشاعره يعنى « فعل بندگان » مطرح كرد . موسى بن حعفر عليه السلام به تفصيل و با برهان عقلى همهء ابعاد و اقسام مسأله را بيان كرد و نظريه صحيح را به اثبات رسانيد . ابوحنيفه با شنيدن پاسخ مفصّل و مستدل حضرت موسى بن جعفر عليه السلام با تلاوت اين آيه شريفه : « ذُرِّيّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّه سَميعٌ عَليمٌ » « 1 » آنها فرزندان و دودمانى هستن كه ( در دانش و تقوا و فضيلت ) بعضى از بعض ديگر گرفته شدهاند و خدا شنوا و داناست . به ناتوانى خود و عظمت و فضل موسى بن جعفر عليه السلام اعتراف كرد و به تعبير همراه او ؛ « عبداللَّه بن مسلم » چنان شرمنده و خاموش شد كه گويى دهانش را با سنگى لجام نهادهاند . « 2 »
تاريخ زندگانى امام كاظم (ع) (فارسى) — صفحة 72
مساهمون: على رفيعى
ص٧٢
موسى بن جعفر عليه السلام بيست سال از حيات پدر بزرگوارش را درك كرد و از نزديك با محدوديتها و مشكلاتى كه از سوى دستگاه خلافت عباسى براى بيت امامت ايجاد مىشد آشنا گشت . متأسفانه در منابع اسلامى از تلاشها و مبارزات آن حضرت در كنار پدر بزرگوارش در طول اين مدت - جز موارد اندكى - ياد نشده است .
ما در اين درس ، ضمن دو محور : دوران كودكى و دوران آمادگى ، نمونهها و مواردى را كه
هامش
( 1 ) - آل عمران ( 3 ) ، آيه 34 .
( 2 ) - احتجاج ، ج 2 ، ص 158 .