درس هيجدهم : احتجاجات و مناظرات
يكى از محورهاى مهمّ فعّاليتهاى علمى و فرهنگى امامان عليهم السّلام بخش احتجاجات و مناظرات آن بزرگواران با دانشمندان ملل مختلف و رهبران افكار و مكاتب فكرى عصر خود مىباشد . اين محور مهمّ كارى در حيات علمى و فرهنگى امامان ( ع ) از آنچنان جايگاه بلند ، ابعاد گسترده و محتواى غنىاى برخوردار است كه مىتوان آن را فرازهاى برجستهء تلاشهاى فرهنگى ائمّه ( ع ) به حساب آورد . شيخ طبرسى يكى از دانشمندان بزرگ شيعه مجموعهء اين محور كارى پيشوايان ( ع ) را در كتابى تحت عنوان « الاحتجاج » گرد آورده كه بسيار ارزشمند است .
احتجاجها و مناظرات ائمه ( ع ) با افراد و گروهها نياز به زمينه و فراهم كردن مقدمات داشت . اين مقدمات گاهى از سوى مخالفان آنان و گاهى از سوى خود آن عزيزان فراهم مىشد . نسبت به بعضى از امامان ( ع ) نيز خلفاى معاصر آنان نقش مهمى در گردآورى دانشمندان ملل گوناگون و ترتيب محفل مناظره و گفتگوى رو در روى آنان با امامان داشتند .
البته هدف اساسى آنان از اين اقدام ، سياسى بود و به منظور محكوم كردن ائمه و منزوى ساختن ايشان انجام مىگرفت ؛ ولى هيچگاه و در مورد هيچيك از امامان به اين هدف شيطانى خود نرسيدند ، چه آنكه پيشوايان معصوم ( ع ) در پرتو برخوردارى از بينش و دانش گستردهء خدادادى در همهء صحنههاى علمى بر خصم ، چيره مىشدند ؛ چندانكه حريف ناچار مىشد بر ناتوانى خود و دانش گستردهء امام ( ع ) اعتراف كند و در برابر عظمت علمىاش سر تعظيم فرود آورد .
عظمت و برجستگى اين نوع از تلاشهاى فرهنگى ائمه ( ع ) در مقايسه با بعضى از تلاشهاى ديگر آنان در چند چيز است .