« جرجيس‌بن بختيشوع گندى شاپورى » كه رياست بيمارستان آن شهر را به عهده داشت ، در زمان منصور عباسى كتب مختلف طبى را از يونانى به عربى ترجمه كرد و نيز در پزشكى ، كتابهايى به زبان سريانى تأليف كرد . پسر جرجيس و پسر بختيشوع ، جبرائيل از زمان منصور تا زمان هارون‌الرشيد در بغداد به ترجمه و تأليف اشتغال داشتند . ابن طبرى از تربيت يافتگان حوزه علمى « مرو » از مترجمان معروف عصر خود بود . ابراهيم‌بن حبيب فرازى و پسرش محمد از منجمان و رياضىدانان بزرگ و از نخستين كسانى بودند كه كتب رياضى هندى را به عربى ترجمه كردند . « نوبخت اهوازى » منجم مشهور منصور و نيز پسرش « ابوسهل » از مترجمين كتابهاى رياضى از پهلوى بودند . . . « 1 » » اين نهضت علمى و تحول فرهنگى هر چند در جامعهء اسلامى و فرهنگ مسلمانان آثار مثبت و مفيدى بر جاى گذاشت ، ليكن پيامدهاى منفى و زيانبار آن نيز فراوان بود ، چه آنكه موجب نفوذ افكار بيگانگان در حوزه اسلام و پديد آمدن گروهها و جناحهاى فكرى و شبهات و انحرافات در ميان مردم مسلمان گشت . مقام معظم رهبرى دام ظلّه پيدايش و گسترش جريانهاى فكرى و عقيدتى در اين دوران را آفتى براى مسلمانان و سدّى بر سر راه گسترش معارف اصيل اسلامى دانسته مىفرمايد : « جريانهاى فكرى و عقيدتى در اين دوران برخى به اوج رسيده و برخى زاده شده و فضاى ذهنى را از تعارضات انباشته و حربه‌اى در دست قدرتمندان و آفتى در هوشيارى اسلامى و سياسى مردم گشته و ميدان را بر علم‌داران صحنهء معارف اصيل اسلامى و صاحبان دعوت علوى ، تنگ و دشوار ساخته بود . شعر و هنر ، فقه و حديث و حتى زهد و ورع در خدمت ارباب قدرت درآمده و مكمّل ابزار زر و زور آنان گشته بود . « 2 » »