تاريخ زندگانى امام حسن (ع) (فارسى) — صفحة 69
كوشيد ، ولى به خدا قسم پس از مردنش نامش هم از يادها برفت . . . پس از او برادر ما عثمان به خلافت رسيد . . . به خدا قسم او نيز تا مُرد نامش هم از ميان رفت . امّا محمّد ( پيامبر ( ص ) ) هر روز پنج بار - مسلمانان - به نامش فرياد مىزنند و مىگويند : « اشهد ان محمّدا رسول الله » . . . پس از اين براى من چه باقى مىماند . به خدا قسم تا نام او را دفن نكنم ، آرام نخواهم گرفت . « 1 » ( 1 ) . شرح نهجالبلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 5 ، ص 129 - 130 . ه - خطر هجوم سپاه روم به مناطق اسلامى خطر هجوم سپاه روم نيز تهديد ديگرى بود كه اصل دين را هدف قرار داده و منتظر بهرهبردارى از جنگ داخلى مسلمانان به نفع خويش بودند . يعقوبى مىنويسد : هنگام بازگشت معاويه به شام در سال 41 هجرى ( پس از صلح با امام حسن ( ع ) ) به وى گزارش رسيد كه امپراطور روم با سپاه منظم و بزرگى به منظور حمله به كشور اسلامى از روم حركت كرده است . معاويه چون قدرت مقابله با چنين قواى بزرگى را نداشت ، با آنها پيمان صلح بست و متعهد شد صدهزار دينار به دولت روم شرقى بپردازد . « 2 » ( 2 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 217 . از اين رو امام باقر ( ع ) به شخصى كه از اسرار صلح آگاهى نداشت ، فرمود : اگر امام حسن ( ع ) اين كار را نمىكرد ، خطر بزرگى به دنبال داشت . « 3 » ( 3 ) . بحارالانوار ، ج 44 ، ص 1 . نتيجه آن كه امام ( ع ) در شرايطى با معاويه قرارداد صلح را امضا كرد كه راه ديگرى براى آن حضرت وجود نداشت و اين تاكتيك ، آخرين تدبيرى بود كه امام ( ع ) آن را به كار بست . قرارداد صلح در هيچيك از مصادر تاريخى ، مجموع موّاد قرارداد صلح ذكر نشده است . آنچه در ذيل آمده مهمترين فرازهايى است كه در مصادر مختلف تاريخى آمده است . 1 - حكومت به معاويه واگذار مىشود به شرطى كه به كتاب خدا و سنّت پيامبر ( ص ) و سيرهء خلفاى شايسته عمل كند . « 4 » ( 4 ) - بحارالانوار ، ج 44 ، ص 65 .