خلاصه
اقتصاد و ابزار توليد ، زورمندى و جهانگشايى ، ضرورت مبارزه و نيز جغرافيا و محيط طبيعى بشر و تأثير آب و هواى مناطق گرم و سرد در اخلاق و روحيّه در نظر برخى ، از عوامل محرك تاريخ محسوب مىشوند ولى روشن است كه تأثير هريك از آنها در حدّى نيست كه بتواند به تنهايى تاريخ را بسازد .
برخى قهرمانان ، علم و سياست و . . . را تنها عامل مؤثر در حركت جامعه وتاريخ مىدانند و معتقدند كه اقليّت نوابغ تاريخ را به وجودمىآورند و اكثريت مردم به صورت استقلالى نقشى ندارند . در حالى كه هر كس نسبت به استعداد و كوشش خود در ساختن جامعه مؤثر است و نبايد نقش عموم را ناديده گرفت .
انديشهء خلّاق ، توان يادگيرى ، حفظ تجارب و انتقال آنها به آيندگان كه ريشه در فطرت آدمى دارد سازندگان اصلى تاريخند و همچنين ايمان مذهبى و پايدارى نقش تحول آفرينى در تاريخ دارد .
قرآن و نهجالبلاغه ، عوامل سهگانهء علم ، ايمان و صبر را از عوامل محرك تاريخ دانسته و آنها را برسميّت مىشناسند و نظريّهء نوابغ و جغرافيا را با آنها قابل ادغام مىدانند .
پرسش
1 - انديشمندان ، چه عواملى را محرك اصلى تاريخ مىدانند ؟
2 - نظريهء قهرمانان و نوابع را توضيح دهيد .
3 - قرآن چه عواملى را محرك تاريخ مىشناسد ؟
4 - نظريّهء فطرت چيست ؟ ( توضيح دهيد )
تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 60
مساهمون: جعفر وفا
ص٦٠