ليس فى جبّتى سوى الله . [ 1 ] « در جبّه و جليقهء من غير از خدا چيزى نيست . » ببينيد ! ايشان نفرموده است كه خدا در جبّهء من است كه اين همان حلول باطل و از قسم اوّل است بلكه فرموده است : غير از خدا در جليقهء من چيزى نيست و اين معنى بسيار صحيح و متقن است . و در اين مسأله بايد دقّت نمود . مرحوم آقا شيخ محمد حسين اصفهانى - رضوان الله عليه - در منظومهء حكمت خود به مسأله وحدت بين دو شىء به معناى صحيح آن اشاره فرموده است كه در مباحث ابتداى كتاب آن را نقل نموديم .
و در اين قسم از تجليّات ذاتيه ، بزرگان از عرفاء در مقام محو عبارات غريبى دارند و آن تعابير همگى حكايت از ظهور و تجلّى ذات پروردگار است كه با وجود آن ديگر هويّتى براى سالك مجذوب باقى نمىماند و همه مدحها و حمدها و ثناها و توصيفها به ذات اقدس او برمىگردد و همه حكايت از بروز و ظهور ذات حقّ دارد و در اينجا حقّ است كه خود را مدح و حمد مىگويد نه آن شخص گوينده ، چنانچه براى حضرت موسى اين تجلّى از درخت نمودار شد ، ولى چون حضرت موسى اهل معرفت و شهود بود آن تجلّى را به اصل و صاحبش برگرداند و به درخت نسبت نداد ، امّا اگر ما بوديم از آنجا كه راجع به اين معانى و لطائف اطّلاعى نداريم و در اين فنّ به بصيرت و خبرتى دست نيافتيم ، گرچه خود را به ذىّ اهل علم آراستهايم و در نزد عوام به فضل و معرفت و تقوى تظاهر مىنمائيم ، اين صدا را به درخت نسبت مىداديم و آن را معجزه خود درخت مىپنداشتيم و بر آن درخت سجده مىآورديم و در آنجا پرستشگاهى بنياد مىكرديم و نذر و نيازها به آن درخت مىآويختيم و حساب آن را از بقيّه درختان جدا مىكرديم و چه و چه . . . درحاليكه بين آن درخت و ساير درختان فرقى نيست و آن تجلّى اگر بر ساير درختان مىشد
هامش
[ 1 ] - المقدمات فى نص النصوص ، ص 203 .