اتّصال به عالم حقائق در لوح محفوظ و يا به تعبير ديگر علم عنائى حقّ و اطّلاع بر حقائق خارجيّه عينيّه چه حكميّه و چه موضوعيّه مىباشد . و در اين مرتبه است كه خود بدون واسطه ، حقّ مطلب و اصل و ريشه آن را از ناحيه پروردگار دريافت مىكند و روح او كه واسطه عالم وجود با ذات پروردگار است ، ثبت و استقرار تمامى اشياء را در سعهء وجودى خويش احساس مىكند و لذا قبل از اينكه حرمت شراب نازل شود او و اطرافيانش از نوشيدن استنكاف مىكنند و پيش از آنكه حرمت زنا بيايد او و اطرافيانش از انجام اين عمل خوددارى مىورزند و هكذا . . . البته بايد توجّه داشت كه مسأله وحى منحصر در تبيين احكام تكليفيّه نيست و اين مسأله در قبال حقائق وحيانى همچون قطرهاى است در دريا و ريگى است در بيابان .
مسأله نفس الأمر و حقيقت احكام تكليفيّه چيزى نيست كه جبرائيل از ادراك و معرفت به آن ناتوان باشد ، بلكه آنچه از ادراك ذاتش عاجز است حقايقى است كه ماوراء تعبير و وضع كلمات و حروف است و قرآن كتابى است كه هر دو قسمت از معارف را دربردارد و براى همه افراد در هر مرتبه و اقتضائى قابل فيض و استفاده است و بر اين اساس هر فعل و حركتى كه نه تنها جبرائيل بلكه تمامى ارواح مقدّسه و اعيان خارجيّه چه در ذات خود و چه در عوارض خارجيّه بروز مىكند به اذن و اراده صادر اوّل خواهد بود و از دريچه نفس او صورت تشخّص و تعيّن مىپوشد . و از اينجاست كه اگر بگوئيم جبرائيل را نيز رسول خدا نازل مىفرمود ، عجبى نيست ، زيرا جبرائيل همچون واسطه و وسيلهاى است كه در تحت اختيار و اراده رسول الله است بخواهد او را به فعليّت درمىآورد ، نخواهد همچنان مطيع و فرمانبردار او مىباشد .
و در اين تصوير طبعاً حقيقتى را كه رسول خدا ادراك كرده است توسّط جبرائيل امين در قالب كلمات خطاب مىكند درحاليكه مخاطب او به واقع
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 470
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٧٠