و امّا اين نكته كه گفته مىشود : چگونه ممكن است جبرائيل كه در تحت فرمان و اراده رسول خدا است بدون اذن از ناحيه پروردگار براى پيامبر وحى آورد و بين اين دو مطلب چگونه جمع مىشود درحاليكه قرآن نزول وحى را نه به اذن و اراده رسول خدا كه به مشيّت و خواست خدا منوط دانسته است و پيامبر را در اين نزول دخيل نمىشمرد ؟ پس اينكه گفته شود جبرائيل به اذن و اجازه پيامبر نازل مىشود غلط است . و اگر هم بخواهيم كلام برخى از بزرگان را بر صواب حمل نمائيم مىگوئيم ، كه مقصود ايشان اين است كه پيامبر از خداوند درخواست مىنمود و تقاضا مىكرد ، خداوند هم بر اساس دعا و تقاضاى پيامبرش جبرائيل را روانه مىساخت ، محلّ تأمّل است زيرا :
اوّلًا : اينكه بعضى فرمودهاند : جبرائيل را هم پيامبر نازل مىكرد ، هم ظهور و هم واقعيّت اين مطلب اصلًا ربطى به دعا و درخواست ندارد ، اين را هر كسى مىتواند انجام دهد و هر فردى كه نزد خدا مقرّب است خداوند لطف و عنايتش شامل او خواهد گرديد . اين مسأله كجا و نزول جبرائيل به اراده و اعمال رسول خدا كجا ! صحيح نيست انسان كلام بزرگان را بر خلاف مراد آنان ، به صرف عدم وصول به كنه و مراد جدّى آنان ، حمل نمايد و در هر جا كه با رأى و عقيدهاش منافى بود ، آن را به سمت و سوى نظريّهاش تأويل كند كه اين توجيه بمالا يرضى صاحبه مىباشد ، يا بايد آن را ردّ نموده و نقد كند و يا بايد اعتراف به عدم فهم آن نمايد و اينكه به مراد و مقصود او نرسيده است .
و ثانياً : آياتى كه در ردّ نظريّه فوق ارائه شده است در اثبات نقد ناتواناند .
آيه اوّل : قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَة تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَه . [ 1 ]
هامش
[ 1 ] - سوره البقرة ( 2 ) صدر آيه 144 .