مىباشند . چنانچه شرح اين مطلب در فصل اوّل به طور مستوفا تقرير گرديد ، و در اينجا مؤكّداً از خواننده گرامى تقاضا دارم دوباره به آن فصل مراجعه نموده و اين بحث را مورد مطالعه جدّىتر و دقيقتر قرار دهد .
در آن فصل مذكور شد كه حوادث عالم گرچه همه و همه به خداى متعال و مشيّت او مربوط و مستند مىباشند و از ديدگاه فلسفه و عرفان و آيات قرآن و احاديث مأثوره از حضرات معصومين عليهمالسّلام بر اين مطلب تصريح و تأكيد شده است امّا آن حوادث و پديدههائى كه در تحقّق آنها ، اراده و اختيار و مشيّت فاعل مختار نقش و دخالت دارند ، در شكلگيرى آنها به خود فاعل نسبت داده مىشوند گرچه در اصل و ريشه همگى به خداى متعال منتسب است .
از ميان موجودات عالم ، ملائكه ، شياطين ، انسان و جنّ مشمول اين قانون و قاعده مىباشند ، امّا حيوانات ، نباتات ، جمادات و غيره در تحت اين قانون قرار ندارند .
ميوهء درخت آلبالو گرچه نتيجه خود درخت آلبالو است و از اين جهت همانطور كه از نقطه نظر توحيد و ديدگاه موحّدان و عارفان به مبدأ هستى و خداى متعال مستند است به خود درخت مادّى و نباتى آلبالو مستند است و هيچ اشكال و ترديدى در اين مسأله وجود ندارد ، ولى درخت آلبالو نمىتواند و نخواهد توانست تا روز قيامت به جاى آلبالو ، گلابى و پرتقال از خود بيافريند و در يك سال به اختيار خود آلبالو و در سال ديگر پرتقال و در سال سوّم سيب به عرصهء ظهور برساند ، اين محال است . امّا موجوداتى كه داراى اختيار و اراده و مشيّت هستند ، همان اراده و اختيارى كه از ناحيه خود پروردگار به آنها اعطاء شده است نه از جاى ديگر ، اين موجودات گرچه در نفس فعل خارجى كه از آنها بروز مىكند چارهاى جز انتساب آنها به پروردگار ندارند امّا در شكلگيرى آن افعال و اتّصاف به حسن و قبح قطعاً به خود منتسب مىكنند .
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 449
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٤٩