مطلبى است بسيار متين و استوار و قابل تأمّل و تقدير ، و لكن با توجّه به مطالبى كه دربارهء كشف درون و برون گذشت به نظر مىرسد در اين مورد توضيحى داده شود . خصوصاً اينكه ايشان در اثبات مدّعاى خود به فرمايشات عرفاى شامخين ، محيىالدين عربى و مولانا جلال الدين رومى - قدس الله سرّهما - اشاره فرمودند كه به خصوص در تمسّك به اشعار مذكور نكاتى به نظر مىرسد . و الله العالم .
اينكه فرمودهاند : « در كشف درون و تفكّر چه بسا خطاء و بطلان راه دارد و اين مسأله در كشف برون و احساس واردات قلبيّه از خارج راه ندارد » محلّ تأمّل است .
البته شكّى نيست كه در بسيارى از تفكّرات و تركيب قضايا و نتائج حاصله از آنها خطاء و لغزش متصوّر است چنانچه اين مسأله به وضوح در توهّمات و تخيّلات همين فرد مورد بحث مشاهده مىشود . و به اندازهاى مطلب واضح و آشكار و بديهى است كه انسان درمىماند اصلًا پاسخ به اين اراجيف زيبندهء يك زمينه و ظرفيّت علمى هست يا نه . و اگر نبود دغدغه و نگرانى در بيراهه و انحراف افتادن مشتى عوام بىتجربه و ناپخته ، هرگز انسان به خود اجازه نمىداد وقت ارزشمند خود را صرف جدال و بحث و نظر با اين گونه از اشخاص بنمايد .
به هرحال مسأله تفكّر و تحقيق عقلانى گرچه بر اساس ترتيب قضاياى ضروريّه و بديهيّه كه بخش مهّم آن به واسطه ادراكات حسّى و شهودى در عالم خارج صورت مىپذيرد ، بنا شده است و طبيعتاً در كيفيّت ادراك اوّليّه و شناخت صحيح نسبت به مشاهدات و محسوسات چه بسا اشتباه و شبههاى حاصل گردد و بالنتيجه محصول آن كه همان قضيّه حاصله از مقدّمات است خلاف از كار درآيد ولى بايد توجّه داشت كه در بسيارى از موارد نيز همان تركيب قضايا و تعميق در بواطن مسأله و وصول به نتيجه به عنايت و افاضه و اشراق الهى
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 338
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٣٣٨