من به آن خصوصيّات آگاهم .
2 - در آنجا صفا و پاكى هست امّا آبى كه منشأ طراوت و صفا باشد وجود ندارد و لطف و رحمت است امّا هوائى در كار نيست و نور و تلألؤ است امّا آتش و نور دهندهاى نمىباشد و روح است و جسمى در آنجا وجود ندارد .
3 - قبل از خلقت جميع كائنات وجود لايزال او بوده است درحاليكه در مرتبه و نشئه وجودى او نه شكل و ارتسامى بوده است و نه صورت و انتقاشى . »
آرى امام عليهالسّلام اين چنين است كه دائماً بر علم او اضافه مىشود و درخواست رسول خدا از پروردگار كه : ربّ زدنى فيك تحيراً ، [ 1 ] « بار پروردگارا دائماً و پيوسته مرا متحيّر و مدهوش عالم انوار و عظمت خود بگردان » به اين مطلب بر مىگردد .
خلاصه و چكيدهء بحث علم و ادراك
خلاصه و چكيدهء بحث علم و ادراك در اين فصل :
آنچه از مطالب مطرح شده در اين فصل به دست مىآيد اينكه تمام پديدهها و حوادث عالم وجود كه از مقام اراده و مشيّت حضرت حق سبحانه صورت خارجى و تبلور عينى يافته است به يك اراده و خواست حضرت حق برمىگردد ، يعنى اراده پروردگار براى خلق دو شىء متفاوت ، يكى است و دوتا نمىشود به عكس اراده و مشيّت ما براى انجام كارهاى متفاوت روزمرّه ، بنابراين خداى متعال براى خلق و ايجاد همه ممكناتِ ماسواى خود فقط يك اراده را اعمال كرده و اصلًا فرض ارادهء دوّم از ذات پروردگار عقلًا و برهاناً محال است .
بناءً على هذا چه آنچه از پديدههاى عالم وجود تا به حال در بستر زمان خلق شده يا آنچه كه هنوز صورت خارجى پيدا نكرده است همه و همه در
هامش
[ 1 ] - به فتوحات مكّيه ، ج 1 ، ص 271 و 272 ؛ و ج 2 ، ص 545 ؛ و فصوص الحكم ، ص 73 و شرح الاسمآء الحسنى ، للهادى سبزوارى ، ص 535 ؛ و به مرصاد العباد ، ص 326 ، مراجعه فرمائيد .