و اگر چنانچه در بعضى از روايات در تفسير اسماء به اسماء كوهها و درّهها و اشياء اشاره شده است براى اندراج همه اشياء و موجودات در تحت اسم عليم است كه به واسطه اطّلاع آدم بر آن بر همه اشياء مطّلع گرديد و دليل اين مسأله اين است كه امام عليهالسّلام مىفرمايند : حتّى آدم بر اين فرشى كه زير پاى ماست نيز اطّلاع يافت ، درحاليكه اين فرش در زمان آدم وجود نداشت .
پس مقصود امام عليهالسّلام احاطهء علمى بر همه موجودات چه موجود از آن و چه غير موجود آنها بوده است ، و به واسطهء احاطهء علمى بر خزائن اشياء چنانچه در قرآن مىفرمايد :
وَ إِنْ مِنْ شَىْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُوم . [ 1 ] حضرت آدم عليهالسّلام بر همهء موجودات و حوادث و پديدهها اطّلاع حاصل نمود .
مراد از وديعهء الهى كه در بنىآدم قرار داده شده است
اين وديعهء الهى در همه افراد بنىآدم موجود است و همهء انسانها قادر بر فعليّت بخشيدن آن مىباشند و قابليّت رسيدن به مرتبه خلافت الهى را دارا مىباشند به خلاف ملائكه كه سعهء وجودى آنها اجازهء چنين مرتبهاى را نمىدهد و لكن رسيدن به اين مرحله همينطور حاصل نمىشود ، بلكه نياز به مجاهدتهاى روحانى و رياضتهاى شرعى و مراقبتهاى سلوكى دارد و با صرف درس خواندن و مطلب از اين و آن شنيدن و مطالبى چند در سينه حفظ كردن و به انجام تكاليف ظاهرى از روى عادت و شيوهء روزمرّه پرداختن حاصل نخواهد شد و انسان با وجود دارا بودن اين استعداد و قابليّت شاكله و فطرت براى ابراز و اظهار آن اسماء كلّيّه بدون رسيدن به هدف و وصول به غايت خلقت و نتيجه مقصود ، از اين دنيا با دست خالى مىرود و هيچ حظّ و نصيبى براى سفر آخرت از آن خود نمىكند .
هامش
[ 1 ] - سوره الحجر ( 15 ) آيه 21 .