آگاه مىباشم كه شما آگاه نمىباشيد . » تمام شد فرمايش مرحوم علّامه طباطبائى رضوان الله عليه .
اشكالات وارده بر كلام علّامه طباطبائى ره ذيل آيات خلق آدم
با توجّه به مطالب مطرح شده به نظر مىرسد كلام مرحوم علّامه خالى از اشكال نباشد زيرا :
علاوه بر آنچه در صفحات قبل مذكور شد اشكالى كه در اين تقريب وجود دارد معلوليّت و ترتّب فساد و افساد و خونريزى بر زمينى بودن انسان است و اينكه انسان موجودى است مركب از غضب و شهوت و وجود اين دو صفت در انسان موجب هتك به حدود و ثغور و افساد و قتل نفوس است ، ولى بايد توجّه داشت كه نفس زمينى بودن يك موجود و وجود صفت غضب و شهوت موجب فساد و افساد نمىشود بلكه اينها به عنوان معدّات و وسايل و ابزار فساد و افسادند نه به عنوان علّت تامّه براى افساد و قتل و غارت و غيره .
اين مسأله در مورد حيوانات شايد صادق باشد اما در مورد انسان كه طبيعت او آميختهاى از صفات و ملكات مختلف همراه با قوّه عاقله است نمىتواند صادق باشد .
انسان گرچه از ناحيه غضب و شهوت ميل به تعدّى و تجاوز و سلب حقوق ديگران و برترىجوئى نسبت به اختيارات افراد در او وجود دارد امّا از جهت قوهء عاقله و لحاظ مصالح و منافع دنيوى و اجتماعى و رعايت بقاء و دوام حيات و ملاحظه سلطه و تلافى در صورت تعدّى و تجاوز و دهها رعايت و ملاحظه ديگر هميشه جانب مساعدت و احتياط و قيام به قانون و رعايت حقوق حقّه همنوع خود را بر مصالح و منافع گذرا ترجيح مىدهد مگر اينكه قواى حيوانيّه او غلبه نموده و عاقله را از صحنه و دائرهء تصميم خارج نمايد كه در اين صورت مسأله فساد و افساد و قتل و غارت پيش خواهد آمد .
امروزه در خيلى از كشورها با وجود عدم حكومت و قانون اسلام مردم در