حلّى - اعلى الله مقامه - به بحث اجتهاد و تقليد مشغول بوديم ، روزى بمناسبت مبحث موجود ، سخن از فقرات عالية المضامين روايت مذكورهء سابق الذّكر از حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام به ميان آمد . مرحوم حاج شيخ حسين حلّى در بيان اختلاف استنباط از مضامين اين حديث شريف فرمودند :
مرحوم سيد محمد كاظم يزدى شرط فقاهت را حصول ملكه قدسيه مىداند نه صرف عدالت عرفيه
بعضىها چون مرحوم آقا سيّد أبوالحسن اصفهانى - رحمه الله - و آية الله حاج آقا حسين بروجردى معتقدند كه : مقصود و منظور امام عليه السّلام از بيان اين فقرات ، حصول صفت عدالت است در مجتهد مرجَع ، و صرف عدالت عرفيّه در مرجع تقليد مجوّز تقليد از آن فقيه مىشود . امّا بعضى ديگر همچون مرحوم آقا سيّد محمّد كاظم يزدى اين مراتب را بالاتر از حدّ عدالت متعارف و مصطلح مىدانند ، و آنها را حاكى از حصول ملكهء قدسيّه كه لازمهء طهارت نفس و صفاى سرّ و ربط خاصّ با پروردگار است مىشمرند .
سپس ايشان فرمودند : حقّ با مرحوم سيّد است ، و اين روايت مراتبى بسيار بالاتر از ملكهء عدالت مصطلح را بيان مىكند . آنگاه قدرى در اطراف تحقّق اين صفات و ملكات قدسيّه بحث نمودند ، و فرمودند : اين مضامين حكايت از يك مراتبى بسيار عالى و راقى و دور از تصوّر و تخيّل ما مىكند ؛ و با تعبيرى كه حاكى از صفاى باطن و خلوص نيّت و تواضع ايشان است - و راقم سطور از بيان آن معذور است - فرمودند : كجا منِ . . . مىتوانم حتّى تصوّر اين مقامات و اين مراتب عاليه ايمان و اتّصال به حريم قدس حضرت حقّ را بكنم ؟ ! اين مرتبه اختصاص به اولياى خاصّ پروردگار را دارد ، و ما را چه رسد به اينكه اصلًا در اين مقوله بتوانيم صحبت كنيم !
هامش
[ 1 ]
[ 1 ] - اين مطلب را مرحوم علّامه آية الله حاج سيّد محمّد حسين حسينى طهرانى در كتاب ولايت فقيه در حكومت اسلام ، ج 2 ، مجلس چهاردهم ، هفدهم ، هجدهم و نوزدهم مبسوطاً توضيح دادهاند .