غلوّشان بيشتر و بعضى اعتدالشان بيشتر است . و از معتدلترين آنها زيديّه هستند . همچنين معتدلترين ، آنهايى هستند كه ميان مذهب شيعه و مذهب اعتزال را جمع نمودهاند . انتهى كلام احمد امين .
و أقول : آنچه را كه به زيد نسبت داده است تبعاً لبعض المورّخين از ترحّم زيد بر شيخين و عدم برائت از آن دو و جواز امامت آنها با وجود افضل از ايشان ، خلاف صريح مذهب شيعه و اهل البيت مىباشد . و زيد هم كه دست پروردهء اهل بيت است هيچ گاه نمىتواند بر خلاف باشد . و محتمل است در آن معركهء جنگ ، كلام او از روى تقيّه صادر شده باشد . و اينكه بعضى گفتهاند : در زمان قيام و تكيه به شمشير جاى تقيّه نيست ، پاسخش آنست كه : قيام وى در برابر بنىمروان بوده است نه در مقابل شيخين . و چه بسا بسيارى از سپاهيانش داراى تولّى شيخين بودهاند ، و انكار و تبرّى صرف از آنان در آن موقعيّت حسّاس از عقل و احتياط دور بوده است . . .
- انتهى كلام مرحوم والد رضوان الله تعالى عليه .
و امّا حقير ، مقرّر سطور را اعتقاد بر آنست كه : كلام مرحوم والد - قدّس الله نفسه - در اينكه تبرّى از خلافت و حكومت شيخين ، اصل متقن و انكارناپذير و غير قابل خدشه و شبهه در مذهب تشيّع و مكتب حقّ اهل بيت است ، هيچ جاى انكار و موردى براى تأمّل و تشكيك نيست ؛ و اينكه محتملًا كلام جناب زيد بن على از روى تقيّه صادر شده است نيز به نظر موجّه و قابل قبول مىنمايد ؛ امّا اين مسأله براى افرادى مثل احمد امين مصرى معلوم نيست به همين معنى و مفاد تفسير و توجيه شود . بخصوص با توجّه به اينكه بسيارى از علويّين از بنى الحسن و حتّى بنى الحسين عليهما السّلام با خلفاء و حكّام زمان خود ارتباط و مراوده داشتهاند و از جانب خلفاء نيز چه بسا متصدّى حكومت و يا وزارت و يا مشاوره نيز مىشدند ؛ و اين مسأله موجب قوّت بخشيدن به اين شبهه است كه گويا از جانب علويّين چندان
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 296
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٢٩٦