توحيد اين شجره دائماً بارآور شده از خمود و كسالت و ضعف بيرون مىآيد و بارهاى مفيد و فراوان مىدهد ، و جان و دل آنها را به علم و حكمت منوّر مىكند ؛ آن علم و حكمتى را كه پايان ندارد و فيوضاتش ابدى است و ميوهاش سرمدى است . خلاصه آنكه از ضلالت و گمراهى و نيستى و خباثت و كجروى آنها را بيرون مىكشد ، و با تعليم آيات و حكمتْ وجود آنها را مفيد و بهرهء آنان را سرشار و جان آنها را زنده و چراغ سوخته و خاموش شدهء آنها را روشن و تابناك مىكند ؛ حقّاً از زندان نفس و زندان هوى و جهنّم اعتبارات و خيالات بيرون مىآورد و در آسمان فضيلت و حقيقت مىبرد ، خباثت او را تبديل به طهارت مىكند .
تمثيل شيرين و لطيف خداوند حال گروندگان به حقيقت قرآن را
چقدر لطيف و شيرين خداوند در قرآن مجيد حال اين دو دسته و كيفيّت زندگى آنها را از نقطه نظر كوتاهى فكر و سعهء انديشه و مقام ممثّل نموده !
وَ أُدْخِلَ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرى مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدينَ فيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ *
أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَة طَيِّبَة كَشَجَرَة طَيِّبَة أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِى السَّماءِ ، تُؤْتى أُكُلَها كُلَّ حينٍ بِإِذْنِ رَبِّها وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ، وَ مَثَلُ كَلِمَة خَبيثَة كَشَجَرَة خَبيثَة اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ ، يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِى الْحَياة الدُّنْيا وَ فِى الْآخِرَة وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمينَ وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ ، أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ ، جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرار . [ 1 ]
هامش
1 - سوره إبراهيم ( 14 ) آيات 23 إلى 29 : [ كسانى را كه ايمان آوردهاند و كارهاى شايسته كردهاند ، به بهشتهايى كه نهرها در آن جارى است درآورند به فرمان پروردگارشان در آنجا جاودانه بمانند و به سلام ، يكديگر را تحيّت گويند . ( اى پيغمبر ! ) آيا نديدى چگونه خداوند مثلى را زده است ؟ ! قرار داده است كلمهء طيّبه را مانند درخت طيّب كه تنهاش ثابت ، و شاخهاش در آسمان مىباشد . آن درخت طيّب در تمام ايّام ، ميوه و ثمرهاش را با اجازهء پروردگارش مىدهد . و خداوند اين مثالها را براى مردم مىزند به اميد آنكه آنان متذكّر گردند . امّا مثل انسان كافر منكر معاند ، انسان ظالم و متعدّى و متجاوز كه نه تنها خود از وجود خود بهرمند نمىشود بلكه موجب محروميّت ابناء نوع ، از ماء معين چشمهء زلال حقيقت مىگردد مانند درخت خبيث و منكرى است كه از زمين يكباره كنده شده و ريشههايش بدون ربط با مبدأ خود ، بدون هيچ اعتماد و اتّكالى به روى زمين افتاده است و قرار و ثباتى ندارد . خداوند استوار مىدارد كسانى را كه ايمان آوردهاند ، به قول ثابت در زندگانى دنيا و در آخرت ، و گمراه مىكند خداوند ستمكاران را و خداوند هر كارى را كه بخواهد انجام دهد انجام مىدهد . آيا نگاهت را نينداختى به سوى كسانى كه نعمت خداوند را تبديل به كفر كردند ، و قومشان را در خانهء هلاكت و نابودى داخل نمودند ؟ جهنّم است كه در آن افكنده مىشوند ، و در آتش آن مىگدازند . ]