أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِىٌّ حَكيمٌ . [ 1 ]
قرآنى كه دفعتاً نازل شده قرآن محكم يعنى بلا تفصيل من جميع الجهات و بلا حدّ و بلا سورة و بلا آية ، و قرآن تدريجى قرآن مفصّل يعنى قابل قرائت و داراى سورههاى متمايز و آيات جدا از هم [ مىباشد ] . تمام اين قرآن مفصّل و مبيّن بنحو أعلى و أتمّ در آن قرآن محكم موجود است ؛ كأنّه آن قرآن محكم يك چشمهء آبى بوده كه منبع آن را دفعتاً به پيغمبر دادهاند ، و جوشيدن تدريجى آن را تدريجاً دادهاند . يا مانند ملكهء نقّاشى يا ملكهء خط نويسى يا ساير حرف و صنايع ، كه اصل آن ملكه بدون حدّ و شكل و اندازه در انسانِ صاحبِ ملكه موجود است ، و بواسطهء آن تدريجاً نقّاش تابلوهاى نقّاشى مختلف الهَيْئَة و الكيفيّة ، و خطّاط خطوط مختلفه ، و ساير ارباب حرف و صنايع ملكات خود را به صورت محدود و معيّن در عالم فعل و خارج نازل مىكنند . آن قرآن محكم كه دفعتاً نازل شده است يك حقيقتى عالى است ، و اين قرآن سى جزو كه داراى يكصد و چهارده سوره است نزول همان قرآن عالى است بصورتهاى سوره و آيه ، جدا جدا كه به حسب مصالح و مقتضياتْ محدود و مشخّص گرديده است .
بارى همانطور كه بعثتِ خود حضرت ختمى مرتبت اختصاص به زمان معيّن يا مكان معيّن ندارد ، وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَة لِلْعالَمين ، [ 2 ] و در وَ ما أَرْسَلْناكَ
هامش
1 - سوره الزّخرف ( 43 ) آيه 3 و 4 : [ ما آن حقيقت كتاب را قرآن عربى ( قابل قرائت با عربى واضح ) قرار داديم ، به اميد آنكه شما مردم آن را ادراك و تعقّل كنيد . و آن حقيقت در امّ الكتاب ( عالم لوح محفوظ ) در نزد ما مكانى عالى و محكم و رفيع دارد . ]
2 - سوره الأنبيآء ( 21 ) آيه 107 : [ و اى پيغمبر ما نفرستاديم تو را مگر رحمت براى تمام عالميان . ]