در سورهء قدر فرمايد : إِنَّا أَنْزَلْناهُ فى لَيْلَة الْقَدْر ؛ [ 1 ] و معلوم است كه ليلهء مباركه همان ليلة القدر [ مىباشد ] ، و چون در ماه رمضان است لذا قرآن را در ماه رمضان نازل فرموده . البتّه اين نزول دفعى بوده است كه در آنِ واحد بر سماء دنيا يا بر قلب مبارك پيغمبر نازل شده است ؛ و شاهد آنكه : در تمام آيات قرآن كه كلام در نزول دفعى است با كلمه إنزال آورده شده است ، كه اين كلمه در لغت عرب استعمال در موارد نزول دفعى مىشود ؛
و يك بار تدريجاً و نجوماً در مدّت بيست و سه سال از بعثت تا زمان رحلت به حسب مقتضيات و امكانات بر پيغمبر نازل شده است : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزيلا ، [ 2 ] و مانند ( سورهء 17 إسراء آيهء 82 ) : وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَة لِلْمُؤْمِنين ، [ 3 ] و از اينها روشنتر آيهء مباركهء : وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزيلا ؛ [ 4 ] كه در اين آيات با لفظ تنزيل استعمال شده است ، كه اين كلمه در لغت عرب در موارد نزول تدريجى استعمال مىشود ؛ و البتّه فرق اين دو قرآن فرق إجمال و تفصيل است : كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ خَبير ، [ 5 ] و مانند : إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ، وَ إِنَّهُ فى
هامش
1 - سورهء قدر ( 97 ) آيه 1 : [ ما تحقيقاً قرآن را در شب قدر نازل كرديم . ]
2 - سوره الإنسان ( 76 ) آيه 23 : [ ما تحقيقاً و محقّقاً قرآن را به تدريج تدريجى واضح و آشكار بر تو فرود آورديم . ]
3 - [ و ما به تدريج ، از قرآن فرود مىآوريم آنچه را كه براى مؤمنين شفا و رحمت است . ]
4 - سوره الإسرآء ( 17 ) آيه 106 : [ و اين قرآن را ما جزء جزء ، و تكّه تكّه جدا از هم نموده ، و به سوى تو فرستاديم ، تا آن را براى مردم به تدريج بخوانى ( و با صبر و حوصله و درنگ آن را تعليمشان بنمائى ) و ما به تدريج از مقام عالى و شامخى آن را نزول داديم . ]
5 - سوره هود ( 11 ) آيه 1 : [ كتابى است كه آيات آن در أوّل أمر ، محكم و غير قابل انفصال بوده ؛ و سپس مشروح و مفصّل و جدا جدا شده از ناحيهء خداوند حكيم و خبير ، بدين صورت درآمده است . ]