قالَ رَسُولُ اللهِ : ما مَلأ آدَمِىٌّ وِعاءً شَرًّا مِن بَطنِهِ ؛ فَإن كانَ و لا بُدَّ ، فَثُلُثٌ لِطَعامِهِ و ثُلُثٌ لِشَرابِهِ و ثُلُثٌ لِنَفَسِه . [ 1 ]
سابقاً ذكر شد كه منظور از تشريع روزه پائين آمدن سطح شهوات بواسطهء شكستن قدرتهاى نفس امّارهء دشمن خداست ؛ و معلوم است كه چنانچه در طول روز آنچه انسان نخورده و نياشاميده در شب به اضعاف مضاعفه تدارك كند اين منظور حاصل نمىگردد . اگر انسان معدهء خود را از طلوع صبح تا شب خالى داشت و گرسنگى شديد بر او غالب آمد و رغبت او بر غذا خوردن زياده گشت و ميل او به هيجان آمد ، آن وقت از غذاهاى رنگارنگ و انواع اطعمه و اشربه در هنگام افطار او را پر نمود ، چه بسا قوّت او زيادتر مىگردد و شهوات او بيش از ساير ايّام به هيجان درمىآيد ، و براى قضاء منظورهاى شيطانى و قواى مخفيّهاى كه سابقاً در او نمودى نداشته بيشتر دست مىزد [ مىزند ] .
جان و روح روزه عبارت است از ضعيف نمودن قواى شيطانى
بنابراين جان و روح روزه كه عبارت است از ضعيف نمودن قواى شيطانى كه راهبر انسان بسوى مهالك است حاصل نخواهد شد مگر بواسطهء تقليل در خوراك ؛ و به همان مقدار كه در ساير ايّام هنگام غذا انسان مىخورده است در موقع افطار بخورد نه بيشتر . و امّا اگر بنا بشود انسان آنچه را كه در ساير روزها از صبح تا شب مىخورده جمع كند و بخواهد هنگام افطار تدارك و تلافى كند ، البتّه از روح صوم خود چندان سودى نخواهد برد . امّا آنچه بين بعضى از مترفّهين مشهود است كه براى ماه رمضان خود غذاهاى لذيذترى آماده مىكنند ، و در شب مجالسى تشكيل مىدهند و بخورد و خوراكهاى متنوّع مشغول مىشوند ، و چه
هامش
[ 1 ] بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 226 ، طبع حروفى ، حديث عنوان بصرى عن الصّادق عليه السّلام : [ پيامبر اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم فرمودند : انسان هيچ ظرفى را انباشته ننمود كه بدتر از شكم او باشد . پس اگر چارهاى از خوردن غذا نيست ، بايد يك سوّم آن را به غذا و يك سوّم را به نوشيدنيها و يك سوّم آن را به تنفس اختصاص دهد . مترجم ]