هر دسته آن را به قسمى معنى و تأويل كردهاند ؛ لكن معناى حق همانست كه ذكر شد . چون طاقت به معنى قدرت و قوّت است ، و طاقَ يَطوق طَوقًا و طاقَة و أطاق إطاقة به معنى إعمال قوّت و تمام قدرت است . و بنابراين اين آيه مىرساند كه روزه واجبست بر افرادى كه براى آنان روزه ايجاد حَرَج و تعب نمىكند ، امّا آن كسانى كه براى اتمام روزه بايد تمام قوا و طاقت خود را مصرف كنند بطوريكه براى آنان طاقت بيشترى نيست ( مانند شيخ و شيخه و ذوالعطاش و حامل مُقرب و مُرضعهء قليلة اللبن ، و بطور كلّى هر كس كه بواسطهء روزه از حال مىرود و طاقتش تمام مىشود و در پايان روز به عسر و حَرَج مىافتد و ديگر قوّتى براى او نمىماند ) بر آنان روزه واجب نيست .
علاوه مىدانيم كه تكليف متوقف بر إعمال تمام قدرت نيست ، بلكه متوقف بر وُسع است ، و كريمهء لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها [ 1 ] و كريمة وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدِّينِ مِنْ حَرَج ، [ 2 ] و همين فقره كه ذكر مىشود بعداً يُريدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْر [ 3 ] مشخِّص و معيِّن آيهء مورد كلام است . بنابراين اين چنين افراد مىتوانند روزهء خود را بخورند و يك مسكين را اطعام كنند ( كه يك مدّ از طعام باشد ) و اگر طعام را طعام بهترى انتخاب كنند يا آنكه
هامش
[ 1 ] سوره البقرة ( 2 ) آيه 286 : [ خداوند به صاحب نفسى تكليف ننموده است مگر به مقدار قدرت و توان او . ]
[ 2 ] سوره الحج ( 22 ) آيه 78 : [ و در أحكام و سنّتهاى دينى براى شما تكليف سخت و دشوار قرار نداد . ]
[ 3 ] سوره البقرة ( 2 ) قسمتى از آيه 185 : [ خداوند پيوسته براى شما آسانى و سهولت در اوامر و تكاليف خود را خواسته است و هيچگاه براى شما سختى و عسرت و در مضيقه افتادن را نخواسته است . ]