لَذَّة ما فِى النِّداءِ أزالَ تَعَبَ العِبَادَة و العِناءِ . [ 1 ]
بديهى است خداى مهربان كه مؤمنين را ندا مىكند و آنان را لايق خطاب قرار مىدهد ، هر سختى كه در روزه است از بين مىرود و شيرينى ندا ديگر تعبى نمىگذارد . و امّا جهت آنكه مىفرمايد : كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُم ، براى آنست كه مؤمنين بدانند اين تكليف اختصاص به امّت پيغمبر آخر الزمان ندارد بلكه در امم پيشين بوده ، و خود همين معنى كه عموميّت تكليف است دشوارى آن را براى انسان آسان مىكند كه البَلِيَّة إذا عَمَّتْ طابَتْ . [ 2 ] و امّا جهت آنكه غايت و غرض از اين تكليف را تقوى قرار مىدهد براى آنست كه تقوى كه بهترين فضيلت از فضائل انسانى است بر اين فريضه استوار است و بدون روزه انسان به اوج اين شرف نمىرسد .
تقوى به معنى پرهيز نيست ، گرچه پرهيز از ناپسنديدهها لازمهء آن است ؛ بلكه تقوى به معنى مصونيّت و در حفظ و امان درآمدن است . وَقَى يَقِى وِقَايَة و وَقْيًا به معنى حصان و حفظ [ 3 ] است . خدا مىفرمايد : شايد شما ، و اميد است كه شما در مصونيّت الهى درآئيد و از گزند نفس امّاره و شيطان بدين فريضهء الهيّه در امان خدا و حفظ او قرار گيريد . و اگر ملكهء تقوى در انسان جاى گرفت ديگر براى او بيم و هراسى نيست . وساوس شيطانيّه و هواهاى نفسانيّه در او نمىتواند اثرى بگذارد ؛ همانطور كه در علوم مادّى براى وقايه و مصونيّت از آفت وسيلهاى به كار مىبرند .
شخصى كه جوش اكسيژن يا برق مىدهد ماسك مىگيرد ، غوّاص براى
هامش
[ 1 ] مجمع البيان فى تفسير القرآن ، ج 2 ، ص 490 ، ذيل تفسير آيه فوق الذّكر : [ لذّت و شيرينى خطاب با پروردگار مشقّت و سختى عبادت و رنج آن را زايل مىگرداند . مترجم ]
[ 2 ] [ گرفتارى اگر عموميّت پيدا كند آسان خواهد شد . مترجم ]
[ 3 ] أقرب الموارد : وَقَاهُ يَقِيهِ وِقَايَة و وَقْيًا و وَاقِيَة : سَتَرَهُ عَن الأذَى و صَانَهُ و حَفِظَهُ .