الصَّلاة فَقُلْ هَذا آخِرُ صَلاتِى مِنَ الدُّنيا ، و كُن كانَ الجَنَّة بَينَ يَدَيكَ و النّارَ تَحتَكَ و مَلَكَ المَوتِ وَراءَكَ و الأنبِياءَ عَن يَمِينِكَ و المَلائِكَة عَن يَسارِكَ و الرَّبَّ مُطَّلِعٌ عَلَيكَ مِن فَوقِكَ ، فَانظُر بَينَ يَدَى مَن تَقِفُ و مَعَ مَن تُناجِى و مَن يَنظُرُ إلَيكَ ! [ 1 ]
مرحوم مغفور علّامه بحرالعلوم طباطبائى فرموده است :
1 ) عَلَيكَ بِالحُضورِ و الإقْبالِ * فى جُمْلَة الأقْوالِ و الأفْعالِ
2 ) و الصِّدقِ فى النِيَّة و الإخْباتِ * فَإنَّها حَقِيقَة الصَّلاة
3 ) و لَيسَ لِلعَبدِ بِها ما يُقبَلُ * إلّا الَّذِى كَانَ عَلَيهِ يَقبِلُ [ 2 ]
4 ) و صَلِّ بِالخُضُوعِ و التَّخَشُّعِ * وَ كُنْ إذا صَلَّيتَ كَالمُوَدِّعِ
5 ) و اسْتَعمِل الوِقارَ و السَّكِينَة * و اسْتَحضِر المَقَاصِدَ المَكْنُونَة
6 ) و قُمْ قِيامَ المَاثِلِ الذَّليلِ * ما بَينَ أيدِى المَلِكِ الجَلِيلِ
7 ) و اعْلَم إذا ما قُلتَ ما تَقولُ * و مَن تُناجِى و مَن المَسْئُولُ [ 3 ]
هامش
[ 1 ] سفينة البحار ، ج 2 ، ص 45 ؛ مستدرك الوسائل ، ج 4 ، ص 105 : [ از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم روايت است : وقتى كه به نماز برمىخيزى آنچنان نماز را بجاى آور گويا آخرين ملاقات و ديدارى است كه با محبوب و پروردگارت دارى . و وقتى كه داخل نماز شدى فرض كن اين آخرين نمازى است كه در دنيا بجاى مىآورى . و بهشت را در پيشگاه رويت مشاهده نما و جهنّم را در زير پايت احساس كن و فرشته مرگ را پشت سر خود بپندار و پيامبران را سمت راست و فرشتگان الهى را در سمت چپ خود مشاهده نما و خداى تعالى از بالا ناظر بر اعمال و رفتار تو است . پس بينديش حال در پيشگاه چه كسى ايستادهاى و با چه كسى مناجات مىنمائى و چه كسى ناظر بر احوال تو است . مترجم ]
[ 2 ] المحجّة البيضاء ، ج 1 ، ص 354 : روى فى الكافى ، ج 3 ، ص 299 باسناده الصحيح عَن زُرارَة عن أبُو جَعفَرٍ عليه السّلام قال : إذَا قُمتَ فى الصَّلاة فَعَلَيكَ بِالإقبالِ عَلَى صَلاتِكَ فَإنَّما يُحسَبُ لَكَ مِنها ما أقبَلتَ عَلَيه .
[ 3 ] سفينة البحار ، ج 2 ، ص 1 ] : 46 . بر تو باد به احساس حضور و روى آوردن به پروردگار
در همه گفتارها و كردارها در حال نماز .
2 . و راستى در نيّت و ياد خدا حقيقت نماز را تشكيل مىدهد .
3 . بنده به همان اندازه از نمازش مورد قبول و پذيرش حق قرار مىگيرد كه در نيّت و باطنش به آن اقبال نموده است .
4 . نماز را در حال خضوع و خشوع بجاى آور و گمان داشته باش كه اين نماز آخرين نماز از عمر تو مىباشد كه دارى با خداى خودت خداحافظى مىنمائى .
5 . نماز را در حال وقار و متانت و سكوت بجاى آور و آن مقاصد و اهداف عاليه را هنگام نماز بخاطر بياور .
6 . و چون به نماز برمىخيزى خود را همچون فرد ذليل و بىچارهاى در مقابل سلطانى بس رفيع المرتبه و بلند جايگاه به حساب آور .
7 . و هنگامى كه اذكار را در نماز به زبان مىآورى متوجّه باش كه چه مىگوئى و چه كسى مورد بازخواست و سؤال قرار خواهد گرفت . مترجم ]