هَلوع به معنى شديد الحرص و شديد الميل و شديد الخوف و الاشفاق است ، و دو جمله بعد از هلوع حقيقتاً در آيهء مباركه تفسير آن است . خلاصه غير از نمازگزارانى كه دائماً در نمازند ، بقيّهء افراد انسان گرفتار و اسير مال و مَآل و زن و فرزند و جاه و اعتبارند . فقط نمازگزارانند كه از اين دام بيرون جسته ، زنجيرهاى هوس را بريده ، به بال و پر نفس خود قدرت داده ، بر فراز آسمان قدس به پرواز درآمده ، و در آنجا به گرفتاران عالم هوى نظر مىكنند و بر عقل كوچك و نابينائى آنان نظر مىفكنند .
در تفسير « مجمع البيان » از حضرت أبىجعفر عليه السّلام روايت كرده كه منظور از دوام در صلاة اتيان نوافل است ، و امّا قوله تعالى : وَ الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُون [ 1 ] در فرائض و واجبات است . بنابراين بايد انسان در موقع نماز ، چه واجب و چه مستحبّ كارى كند كه خشوع در جان او بنشيند ، و توجّه با جان و سرّ خود به حضرت ربّ الأرباب داشته باشد تا در همهء اوقات اين توجّه و خشوع ملكهء او گردد .
حديث زيباى « مصباح الشريعه » در باب آداب نماز
در « مصباح الشريعة » ازحضرت صادق عليه السّلام آورده است كه آن حضرت فرمودند :
إذا استَقبَلتَ القِبلَة فَانسَ الدُّنيا [ 2 ] و ما فيها و الخَلقَ و ما هُم فيهِ ، و فَرِّغْ [ وَ
هامش
[ 1 ] سوره المعارج ( 70 ) آيه 34 ؛ و سوره الأنعام ( 6 ) آيه 92 : [ و آنان كه بر نماز خود محافظت مىكنند . ] ؛ ولى در سورهء المؤمنون ( 23 ) آيه 9 : ( وَ الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُون ) به صيغه جمع وارد است .
[ 2 ] و فى نسخة : فآيس عن الدنيا .