پس خداى تعالى مىفرمايد : وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَة لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُودا [ 1 ]
تهجّد به معنى بيدارى است ، بطورى كه خواب از سر انسان برود ؛ چون هُجود به معنى نوم است ، وَ المُتَهَجِّدُ هو الَّذِى يُلقِى الهُجُودَ عَن نَفسِهِ كَما يُقالُ المُتَهَرِّجُ وَ المُتَأثِّمُ لِمَن يُلقِى الهَرَجَ و الإثمَ عَن نَفسِهِ . [ 2 ]
و مقدارى از شب را پس به بيدارى به قرآن مشغول شو ! اين براى تو غنيمتى است و زيادتى ؛ شايد بدين سبب اجر و مزد تو را مقام محمود قرار دهد و تو را در آن منزلگاه مبعوث كند ، جائى كه اوّلين و آخرين تو را حمد كنند ؛ و اين مقام شفاعت كبرى است .
در « مجمع البيان » آورده كه :
أجمَعَ المُفَسِّرونَ عَلى أنّ المَقامَ المَحْمودَ هو مَقامُ الشَّفاعَة ، و هو المَقامُ الَّذِى يُعطِى فِيهِ لِواءُ الحَمدِ فَيُوضَعُ فى كَفِّهِ و يَجتَمِعُ تَحتَهُ الأنبِياءُ و المَلائكَة فَيَكونُ أوّلَ شافِعٍ و أوَّلَ مُشَفِّعٍ . [ 3 ]
هامش
[ 1 ] سوره الإسرآء ( 17 ) آيه 79 : [ ( و اى رسول ما ) پاسى از شب را به بيدارى و شب زنده دارى بگزار كه اين تهجّد و نماز شب از خصائص تو است ، اميد است كه پروردگارت تو را به مقام محمود مبعوث گرداند ! ]
[ 2 ] [ متهجّد به كسى گفته مىشود كه خواب را از چشمانش دور كند چنانچه گفته مىشود : متهرّج و متأثّم به فردى كه سختى و گناه را از خود دور سازد . مترجم ]
[ 3 ] مجمع البيان ، ج 6 ، ص 284 : [ جميع مفسّرين اتّفاق نمودند بر اينكه مقصود از مقام محمود ، مقام شفاعت است و آن مقامى است كه خداى تعالى لواء و پرچم حمد را در كفّ رسول خدا قرار مىدهد و جميع انبياء و ملائكه در تحت اين لواء قرار مىگيرند ، پس او اوّلين شفاعت كننده و مورد شفاعت قرار گرفته خواهد بود . مترجم ]